نام‌های ترکی در جغرافیای تاریخی افغانستان

اخیراً کتاب مهمی تحت عنوان “نام‌های تورکی در جغرافیای تاریخی افغانستان” در شهر مزارشریف به زیور چاپ آراسته شد و به دسترس خواننده‌ها قرار گرفت.

سردار ایلمراد ارغون فاریابی که عمری تاریخ ترک‌ها را مورد مطالعه قرار داده، مؤلف این اثر است. این کتاب که به اهتمام ثناالله سینمس به تیراژ هزار جلد به قطع رُقعی منتشر شده در برگیرنده حدود سه هزار نام جغرافیایی ترکی و یا هم نام‌های ترکیبی ترکی با زبان‌های دیگر است. اما بیشترینه نام‌ها ریشه‌ی ترکی دارند.

نویسنده‌ی کتاب نام‌های ترکی جغرافیای افغانستان را که شامل نام‌های جغرافیای اکثریت مناطق افغانستان می‌شود، با تکیه به منابع معتبر قدیم و جدید گرد آورده است. آقای ارغون بیشتر با ذکر نام‌های ترکی در جغرافیای افغانستان موقعیت آن‌ها را در یک یا دو سطر مختصر بیان کرده است، اما در برخی موارد به شرح وجه تسمیه و تاریخ این نام‌ها نیز پرداخته است، که البته چنین موارد زیاد نیستند. به گونه‌ی مثال ارغون در مورد “چغچران” می‌نویسد:

«چغچران (چخچران = چغچران) {مغو} نام مرکز ولایت غور است. چغچران از سده‌ها به اینسو نام همین آبادی بوده است. و یا هم مغول‌ها این شهر (را) ساخته‌اند و نام آن را چغچران گذاشتند. در تاریخ و جغرافیای که تا حال نوشته شده نام فیروز کوه نام قبلی چغچران بوده باشد. و یا نام شهر دیگری فیروز‌کوه باشد، دیده نشده است. اسم فیروزکوه با ایماق‌های فیروزکوهی (زَی رضا، لفرایی، تارشی و . . . ) که از فیروز کوه ایران این نام را با خود به غور آورده و آن هم در کوه‌های اطراف منار جام سکونت اختیار  نمودند و کوه‌های آن منطقه به نام فیروزکوه مسما شده است.

ترور زنجیره‌ای جغرافیای باستانی این سرزمین از زمان امیر امان‌الله شروع و تا به امروز ادامه دارد. نام‌های که ترور شد: باغ بوستان سرا به پارک زرنگار، قره تیپه به تورغندی، بوینی قره به شولگره، قیزیل قلعه به شیرخان بندر …   و آخرین شهید هم شهر باستانی چغچران است که به فیروز کوه تغییر نام یافت….»

نویسنده در مقدمه کتاب تأکید کرده که بنا به شرایط دشوار امنیتی نتوانسته به مناطق مختلف افغانستان سفر کرده تحقیقات میدانی را در زمینه نام‌های ترکی در جغرافیای تاریخی افغانستان انجام دهد. از این لحاظ این کتاب قدم نخست اما مهم در این زمینه به حساب می‌آید.

انتظار می‌رود که خود نویسنده و یا پژوهشگران دیگری با انجام تحقیقات بیشتر کاستی‌های موجود در این کتاب را برطرف کنند. بدون شک در جغرافیای افغانستان نام‌های دیگر ترکی نیز وجود دارند که در چاپ‌های بعدی این کتاب باید افزوده شوند.

برای پژوهشگران و خوانندگان؛ مطالعه کتاب «نام‌های تورکی در جغرافیای تاریخی افغانستان» را توصیه می‌کنیم و برای نویسنده در انجام پژوهش‌های دیگر به‌ویژه غنی‌سازی این اثر آرزوی مؤفقیت بیشتر داریم.

نمایش بیشتر

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *