بانوان خبرنگار و رسالت سنگین اطلاع‌رسانی

شکریه رضایی – هفته‌نامه اولوس

خبرنگاری شغل مقدسی است که از گذشته‌ها تا به اکنون از اهمیت و جایگاه خاصی برخوردار بوده و به‌ویژه در عصر حاضر که به عصر اطلاعات و ارتباطات یاد می‌شود. در حال حاضر، کار خبرنگاری نسبت به گذشته دارای ارزش و اهمیت دوچند می‌باشد. همان‌طور که زنان در دیگر بخش‌های اجتماع کشور ما نقش بازی کرده‌اند/ می‌کنند، در رسالت پرافتخار اطلاع‌رسانی هم نقش موثری را ایفا کرده که در حال حاضر خوشبختانه این نقش زنان در رسانه‌های کشور بسیار پررنگ شده است. زنان باید در واقع با این دید به پیش گام بردارند که «انقلابی ماندن سخت‌تر از انقلاب کردن است.»

وضعیت بانوان خبرنگار در افغانستان چالش برانگیز بوده و متاسفانه با گذشت هر سال خشونت‌ها، تبعیض جنسیتی، عدم مصوونیت شغلی و نبود امنیت در دفاتر رسانه‌ها به گونه‌های مستقیم و غیرمستقیم وجود داشته و در برخی موارد حتا گفته می‌شود که این چالش‌ها رو به افزایش نیز بوده است.

به این دلیل انجام رسالت خبرنگاری برای زنان دشوارتر است که بانوان در کشوری مانند افغانستان همواره مورد قضاوت‌ها و پیش‌داوری‌های مردان و حتا زنان زن‌ستیز قرار می‌گیرند. اگر دختر خانمی برای انجام وظیفه بیرون از خانه برود، چه در اجتماع و چه در داخل خانواده با انواعی از موانع روبه‌رو می‌شود. برخوردهای سرد مردم در اجتماع و برچسب‌های گوناگون که بیشتر از دید سنتی و همچنان عدم آگاهی مردم سرچشمه می‌گیرد، از مشکلاتی است که بانوان در فضای کار با آن در مبارزه هستند. شغل خبرنگاری که یکی از پر مسوولیت‌ترینِ شغل‌ها به حساب می‌آید زنان در جامعه‌ی مردسالار افغانی از عهده‌ی آن برآمده و رسالت شان را به جا می‌آورند.

آغاز فعالیت‌های بانوان روزنامه‌نگار به زمان شاه امان‌الله خان بر می‌گردد. در آن زمان اولین مجله برای بانوان تحت نام ارشادالنسوان، در دامان مطبوعات کشور تحت نظر ملکه ثریا همسر امان‌الله خان برای آموزش بانوان شروع به فعالیت کرد. این یک دوره‌ی طلایی اما کوتاهی بود که دیری دوام نیاورد. پس از آن دیگر فعالیت‌های روزنامه‌نگاری و حضور بانوان در کارهای رسانه‌یی دشوارتر شد و رسانه‌ها در کل به شکل آزاد، نیمه آزاد و تحت سانسور شدید حکومت فعالیت داشتند. به همین ترتیب بعد از دوره امان‌الله خان فضا و محیط خبرنگاری برای بانوان وخیم‌تر شد. با وجود آن هم شماری هرچند محدودی از زنان به حرفه‌ی مقدس خبرنگاری ادامه دادند و دوشادوش دیگر هم مسلکان شان این راه دور و دراز و پر فراز و نشیب را طی کرده و تا به این‌جا آمدند. پس از سقوط رژیم سیاه طالبانی و با روی کار آمدن حکومت جدید به رهبری حامد کرزی، دریچه‌ی تازه‌یی برای فعالیت‌های رسانه‌یی به خصوص برای زنان در کشور باز شد. مفاهیمی چون حقوق بشر، حقوق زنان، آزادی بیان و آزادی رسانه‌ها و … هم زمان با حضور جامعه‌ی جهانی وارد ادبیات سیاسی و عامیانه مردم شد. بااستفاده از این فرصت بانوان در بخش‌های مختلف از جمله در رسانه‌های دیداری، شنیداری و چاپی حضور خود را بیشتر کردند و در عرصه‌ی اطلاع‌رسانی به مردم و جامعه‌ی خویش گام‌های بیشتری برداشتند.

هم‌اکنون خوشبختانه تعداد زیادی از بانوان در بخش‌های گوناگون به‌ویژه در رسانه‌های چاپی، شنیداری و دیداری سرگرم کاراند و هزاران دخترخانم در دانشگاه‌های دولتی و غیر دولتی در بخش خبرنگاری مصروف تحصیل می‌باشند. سالانه شمار زیادی این دختران از رشته‌ی خبرنگاری دانشگاه‌های کشور سند فراغت به دست می‌آورند. این خود بیان‌گر این است که باوجود این همه موانع و مشکلات که سد راه بانوان است، آنان شکست را نمی‌پذیرند و با عشق و علاقه‌مندی خاص به مسلک مقدس خبرنگاری همچنان ادامه می‌دهند. در پایتخت و شماری از ولایت‌های کشور در پهلوی اینکه زنان در بخش‌های گزارشگری و نویسندگی مشغول کار هستند، مدیریت چندین رسانه نیز به دست زنان است.

به همین دلیل گفته می‌توانیم یکی از بخش‌هایی که پیشرفت قابل ملاحظه‌ای تا اکنون داشته، رسانه‌ها و آزادی مطبوعات در کشور بوده که در این دوره نشریه‌ها، تلویزیون‌ها و رادیوهای زیادی در سطح کشور فعال شدند که تعداد زیادی از بانوان به‌ویژه در رسانه‌های تصویری در بخش‌های گویندگی، تهیه برنامه‌ها، تهیه گزارش و غیره مصروف کار اند.

اکنون زنان در کنار مردها در یک صف قرار می‌گیرند و کار رسانه‌ای می‌کنند. در حالی‌که هنوز هم مشکلات زیادی فراراه زنان، به‌ویژه بانوان خبرنگار در کشور وجود دارد و هیچ‌کس ادعا نمی‌تواند که زنان حالا در کار خبرنگاری مشکل ندارند. باآن‌هم زنانی هستند که با مبارزات پی‌گیر خود تصویری از بانوان کشور را برای جهانیان به نمایش گذاشتند/ می‌گذارند.

چند مشکل عمده سر راه کار خبرنگاری برای زنان است:

یکم: مشکلات امنیتی از جمله بزرگ‌ترین مانع برای فعالیت‌های بانوان در عرصه خبرنگاری به شمار می‌رود که خبرنگاران زن در جریان کار خبرنگاری مورد آزار و اذیت جنسی قرار گرفته، تهدید شده و در برخی موارد حتا جان‌های شان را نیز از دست داده‌اند.

دوم: مشکلات خانواد گی. بدبختانه بیشتر مردم افغانستان قشر بی‌سواد و یا هم کم‌سواد تشکیل می‌دهند و کنار آن میحطی که ما در آن زندگی می‌کنیم، برای مردم این باور را داده که تصویری بد از خبرنگاری در ذهن شان جای دهند. اکثریت مردم اصلا از اهمیت خبرنگاری چیزی نمی‌دانند. اکثر خانواده‌ها هنوز به همان عقاید و غلط سنتی اند و می‌گویند کار کردن بانوان در رسانه‌ها به خصوص در تلویزیون‌ها گناه شمرده می‌شود.

سوم: ممانعت زنان از کار در رسانه‌ها. اکثریت زنان وقتی ازدواج می‌کنند دیگر در اختیار خود نیستند که هرکجا خواسته باشند به فعالیت‌های اجتماعی و رسانه‌ای بپردازند. در بسا موارد دیده شده که شوهران آنان باعث شده‌اند تا بانوان از کار کردن در رسانه دست بکشند. چون گویا غیرت مردانه‌ی شوهر او این اجازه را نمی‌دهد که خانم وی به بیرون از منزل وظیفه اجرا کند. این‌گونه مردان می‌خواهند زنان در چهاردیواری خانه محصور بمانند.

چهارم: برخوردهای تبعیض‌آمیز و نگاه منفی به زنان خبرنگار. وقتی یک دختر برای تهیه گزارشی در جایی می‌رود، اول که نگاه‌ها به سمت او جنسیتی است و از این هم که بگذریم طرف مقابل به او به عنوان یک خبرنگار اهمیت کم‌تری نسبت به یک خبرنگار پسر قایل می‌شوند. از سویی هم دختران خبرنگار زمانی‌که در یک جمع مردانه قرار می‌گیرند در کنار دیگر دغدغه‌ها با نوع پوشش شان نیز ور می‌روند که مبادا مورد قضاوت‌های همیشگی مردان قرار نگیرند.

هرچند قوانین خوبی در راستای برابری زن و مرد در کشور ما نافذ است؛ اما نگاه‌های محافظه کارانه و زن‌ستیزانه‌ی که در طول سالیان متمادی ذهن و ضمیر جامعه و مردم آن نهادینه شده کار خبرنگاری را برای زنان دشوارتر کرده است. اگر چه بانوان خبرنگار در عرصه‌ی اطلاع‌رسانی به مراتب با دشواری‌های بیشتری مواجه هستند اما ثابت کرده‌اند که دشواری‌ها مانع کارشان نشده و آن‌ها را از انجام رسالت سنگین شان وانداشته است. بانوان خبرنگار باید جایگاه واقعی خود را تثبیت کنند و با حفظ همان ارزش‌های اخلاقی و معنوی در جهت روشنگری در جامعه و گام نهادن در مسیر رفع آسیب‌ها و دغدغه‌های اجتماعی گام بردارند. چند سالی می‌شود که حضور بانوان خبرنگار در جلسات خبری پررنگ‌تر است اما داستان این جا ختم نمی‌شود. این قصه روی دیگری نیز دارد. هرچند مشکلات خبرنگاری مرد و زن نمی‌شناسد اما بانوان در این مسیر بیشتر با مشکلات دست و پنجه نرم می‌کنند. مشکلات بانوان خبرنگار قابل حل است اما رسیدن به این آرزو زمان گیر می‌باشد. اگر دولت به صورت جدی این مشکل را پی‌گیری کند و گام‌های عملی در حل این مشکلات بردارد، اگر چالش‌ها به کلی خاتمه نیافت، حداقل به کم‌ترین حد آن خواهد رسید.

نمایش بیشتر

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *