فاریاب؛ زخم خونین در پیکر شمال

محمد عالم کوهکن

 

ولایت فاریاب و مرکز آن شهر میمنه از پیشینه‌ی تأریخی برخوردار است. از میمنه به نام یهودیه، النسأ – نسائیه و محرقه یاد شده است. فاریاب زادگاه ده‌ها عالم، شاعر، سیاست‌گر و هنرمند بزرگ چون ظهیر فاریابی و غلام محمد میمنه‌گی است.

خان نشینی مستقل میمنه در موازات خان نشینی‌های آسیای مرکزی تا اواخر قرن 19 استقلال خود را نگهداشته و در دهه‌ی اخیر قرن، شامل قلمرو افغانستان امروزی شده بود.

مردم فاریاب در دوره‌‌های مختلف با افتخار و سربلندی در دفاع از نوامیس ملی، استقلال و خاک کشور در کنار سایر هم‌وطنان خود فداکاری کرده و قربانی داده‌اند. همین‌گونه مردم  این ولایت در توسعه‌ی اقتصاد، تجارت، معارف، تولید محصولات زراعتی و صناعتی و آفریده‌های فرهنگی و تمدنی سهم چشم‌گیری داشته‌اند. بندر آقینه در فاریاب یکی از پر درآمدترین بنادر تجاری به شمار می‌رود.

فاریابی‌ها متخصصین و کادرهای ورزیده‌ای را در بخش‌های مختلف تقدیم وطن کرده‌اند که هر یک آ‌ن‌ها در حیات جامعه نقش سازنده و بارز داشته‌اند و دارند. مردم فاریاب در معادلات سیاسی نیز خوب درخشیده و در کارزار انتخابات‌ها فعالانه شرکت کرده‌اند. مردم همیشه در صحنه‌ی این ولایت تنها در انتخابات ریاست جمهوری گذشته نزدیک به نیم میلیون رای را به صندوق‌های آرای نامزدها ریخته بودند. اما امروز مردم فاریاب در چنگال خونچکان عفریت وحشتناک جنگ گیر مانده، سخت بیچاره، درمانده و پریشان شده‌اند. 

کم از کم پنج سال است که شعله‌های جنگ در فاریاب زبانه می‌کشد و با گذشت هر روز خانه‌ها و هستی اهالی رنجور این سرزمین را می‌سوزاند. قریه‌ها یکی پی دیگر از تسلط نیروهای محلی طرفدار دولت بیرون شده به اشغال طالبان درآمدند. امروزه اکثریت مناطق اطراف و قریه‌ها به جز مراکز ولسوالی‌ها و مرکز ولایت فاریاب – شهر میمنه در دست طالبان است. حتا مرکز ولسوالی بلچراغ از حاکمیت دولتی بیرون شده است. در هفته‌ی گذشته بخش‌هایی از ولسوالی های قرمقول، قورغان و اندخوی نیز در پی هجوم طالبان از اداره‌ی دولت بیرون شد و صد ها خانواده از این مناطق متواری شده به مرکز اندخوی و شهر شبرغان جابه جا شدند.

امروزه صدها خانواده‌ی مهاجر از بسیاری ولسوالی‌های فاریاب در شهر میمنه در وضع اسفبار زندگی می‌کنند. آن‌ها به غذا، دوا و دیگر نیازهای اولیه‌ی زندگی محتاج استند. اداره‌های حکومتی مسوول و دیگر مؤسسات کمک‌رسان نتوانسته‌اند ضرورت‌های این خانواده‌ها را برطرف کنند. تعدادی از اهالی محلی در یکی از قیشلاق‌های منطقه‌ی سرحوض ولسوالی پشتونکوت فاریاب که تحت محاصره‌ی طالبان زندگی می‌کنند با قحطی شدید مواد غذایی روبه رو شده‌اند. در این قریه چند تن از اثر گرسنگی جان داده‌اند. نیروهای امنیتی در آن‌جا یک روز روزه گرفته، استحقاق خوراک خود را به مردم قریه دادند. یک قوماندان محل نیز یک رأس اسپ خود را ذبح کرده  گوشت آن را به قحطی زده‌ها تقسیم کرده است. 

تلفات انسانی در سال‌های اخیر از پی‌آمدهای خیلی ناگوار جنگ در فاریاب است. صدها تن از دو طرف درگیر جنگ و مردم ملکی کشته و یا زخمی شده‌اند. ده‌ها خانه به آتش کشیده شده، سرک‌ها و پل‌ها تخریب شده‌اند. سطح محصولات زراعتی و مالداری که منبع اساسی در آمد باشنده‌‌های محلی به شمار می‌رود به حد غیر قابل منتظره اُفت کرده است. در کُل، جنگ فعالیت اقتصادی مردم را به شدت ضربه زده است. مردمی که در مناطق اشغالی طالبان زندگی می‌کنند، روزگار دشواری دارند.

در نتیجه‌ی ادامه‌ی جنگ طی سال‌های اخیر دروازه‌های بیشترین مکاتب در ولسوالی‌های فاریاب عملاً بسته شده، جریان تعلیم متوقف است. بدون شک عواقب این وضع برای مردم آن مناطق بسیار بزرگ است و هیچ‌گاه قابل جبران  نیست. جنگ و بیکاری سبب شده است که صدها تن از جوانان فاریاب حتا تحصیل یافته‌ها از راه‌های قانونی و غیرقانونی برای دریافت کار جهت تأمین زنده‌گی خانواده‌های شان وارد بازار کار ایران و کشورهای دیگر چون ترکیه شوند.

جنگ و درگیری سبب شده است تا در بسیاری از مناطق این ولایت پروژه‌های انکشافی تطبیق نشود. به گونه‌ی مثال چند سال است که کار ساخت بند آب گردان ولسوالی المار متوقف مانده است.

طالبان در فاریاب در چند سال اخیر با سلاح‌های مدرن به خصوص تک تیراندازهای دوربین‌دار و شب‌بین نیز مجهز شده‌اند که در بسیاری از مناطق باعث وارد آوردن تلفات به نیروهای دولتی شده‌اند.

این‌که جنگ‌جویان طالب برای تسلط مناطق بیشتر در این ولایت توجه دارند، تصادفی نیست. فاریاب در  شمال، منطقه‌ی مهم و ستراتیژیک است. در گذشته مهاجمان طالبی فقط از راه دهلیز فاریاب توانسته‌اند به تصرف شمال دست یابند. دوام وضع موجود در این ولایت عواقب سخت ناگوار دیگر در پی خواهد داشت. حالا فاریاب به زخم خونین در پیکر شمال تبدیل شده است.

 

چرا فاریاب در آتش جنگ می‌سوزد؟

جنگ و ناامنی عامل اساسی این همه بدبختی مردم فاریاب است. اما عوامل جنگ و ناامنی‌ در فاریاب کدام‌ها اند؟

پنج سال پیش بیشترین مناطق فاریاب تحت حاکمیت دولت بود. در نقاط دور و قریه‌ها افراد مسلح  محلی وفادار به دولت متعلق به احزاب سیاسی چون جمعیت اسلامی افغانستان و جنبش ملی اسلامی افغانستان حاکمان محل بودند. افراد مسلح وابسته به این دو حزب، در برخی مناطق با هم رقابت داشتند و همواره در تضعیف یکدیگر تلاش می‌کردند. در ولسوالی‌های گرزیوان و المار ولایت فاریاب چنین تقابل بیشتر مشهود بود. آن‌ها برای از میان برداشتن طرف مقابل بعضاً به صورت مرموز در هم‌دستی با طالبان قرار می‌گرفتند. رهبری این دو جناح نه‌تنها برای رفع این مشکل کمک نکردند؛ بلکه تا آخر به حمایت از طرفدارهای شان پرداختند. این وضع فرصت مناسبی برای تقویت طالبان مهیا کرده بود و جنگ‌جویان طالب از این وضع استفاده‌ کردند. طالبان کم‌کم تقویت ‌شدند و برای تصرف مناطق بیشتر ‌جنگیدند.

طالبان در ولسوالی‌های فاریاب توانستند قوماندان‌های مهم و با نفوذ جنبش و جمعیت را یکی پی دیگر از راه ترور و جنگ از میان بردارند. ظلم بی‌حد این قوماندان‌ها بالای مردم محل زمینه‌ی حمایت مردم از طالبان را در برخی مناطق فراهم آورد. از سوی دیگر بعضی حلقات در حکومت مرکزی نظاره‌گر جریان تضعیف نیروهای مسلح محلی بودند و از این روند با سکوت استقبال می‌کردند. چون آن‌ها موجودیت قوت‌های مسلح وفادار به جناح‌های جنبش و جمعیت را چالش عمده در برابر حاکمیت مرکزی تلقی می‌کردند.

از چند سال به این‌سو نیروهای مسلح دولت در فاریاب هیچ‌گاه نتوانستند مناطق از دست رفته را باز پس بگیرند. راه اندازی عملیات‌های مقطعی نیز کارساز نبود. حالا نیروهای دولتی در مرکز و محلات حالت دفاعی گرفته‌اند و این وضع در درازمدت به سود دولت نیست.

حکومت در فاریاب تاهنوز کم‌تر مهره‌های دلسوز برای مردم فاریاب را در مناصب مهم جابه‌جا کرده است. در این مدت بیشترین مدیران کلیدی حکومت در فاریاب روزگذرانی کرده و با سوء استفاده از صلاحیت خویش مصروف زراندوزی استند.

حکومت مرکزی برای بهبود اوضاع در فاریاب راهی جز توظیف کادرهای دلسوز، شایسته و متعهد محل که به غیر از سرنوشت مردم دغدغه‌ی دیگری نداشته باشند، راه دیگری ندارد. اما این کار بخشی از حل مسئله است. رهبری دولت باید به صورت دوامدار به پیشنهادات آن‌ها گوش کند و مورد حمایت قرار دهد.

برنامه‌های عملیاتی پی‌هم برای ضربه زدن به طالبان روی دست گرفته شود و از نیروهای محلی در چارچوب اردو برای تأمین امنیت محلات کار گرفته شود. و از آن‌ها مواظبت دایمی صورت گیرد. تطبیق برنامه‌های توسعه‌ای از سوی نهاد حکومتی در فاریاب برای توسعه‌ی اقتصاد و رفاه مردم مهم و سازنده است.

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *