آلودگیِ وحشتناک هوای پایتخت

هشدار به مرگِ زودرس

الیاس طاهری

براساس تعریف آگاهان محیط زیست، آلودگی هوا عبارت است از حضور مواد در اتمسفر آزاد که معمولاً ناشی از فعالیت انسان است. این مواد در غلظت و زمان معین تحت شرایط خاص در رفاه و صحت انسان اختلال ایجاد می‌کنند. یا اینکه، آلودگی هوا عبارت است از غلظت زیاد مواد خارجی در هوا که بر انسان اثر سوء گذاشته و سلامتی او را به مخاطره می‌اندازد.

امروزه موضوع محیط زیست، تغییرات اقلیمی و به ویژه آلودگی آب و هوا در جهان، به یکی از درد سرهای جدی برای دولت‌ها و در کل بشر تبدیل شده‌است. انسان‌ها در عرصه‌های مختلف از جمله تکنولوژی، به پیشرفت‌های عجیب و حیران کننده‌یی دست یافته اما مسئله‌ی محیط زیستی یکی از چالش‌هایی است که یا بشر تاکنون آن را جدی نگرفته و یا هم در این بخش دست‌آوردی و راه حلی جست‌وجو نتوانسته است. پژوهشگران عرصه‌ی محیط زیست، چهارمین عامل مرگ و میر زودرس انسان‌ها در جهان، آلودگی هوا را دانسته‌اند. آلودگی هوا، خطرناک‌ترین مشکلی است که هنوز از سوی اداره‌های ذیربط و مردم جدی گرفته نشده است؛ در حالی‌که این مشکل بدون سر و صدا و به صورت بسیار خاموشانه حیات جمعی انسان‌ها را به مرگ تهدید می‌کند. برخی آمارها نشان می‌دهد که سالانه در جهان 5.5 میلیون انسان بر اثر بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا، جان‌های شان را از دست می‌دهند.

با این مقدمه می‌خواهم در مورد آلودگی وحشتناک هوای کابل- پایتخت که همه‌ساله در فصل زمستان، چندین برابر به این آلودگی افزوده می‌شود، نکاتی را اشاره کنم.

همه‌ساله با آغاز فصل سرما، شهر کابل که در محاصره‌ی کوه‌ها قرار دارد، توسط یک لایه‌ی ضخیمی از دود پوشانیده می‌شود. این دود، در حقیقت آلاینده‌های کشنده و مرگ‌آور است که در فضای کابل به صورت معلق قرار می‌گیرند.

هوای این شب و روزهای شهر کابل، تا حد زیادی آلوده شده‌ و این بسیار نگران کننده‌است. وضعیت فعلی هوای پایتخت در حقیقت شهریان کابل را در معرض مرگ تدریجی و زودرس قرار داده و طوری که در بالا اشاره شد، این آلودگی دارد خاموشانه حیات همه را تهدید و به مرگ دعوت می‌کند. مرگی از نوع تدریجی و یا زودرس.

از چند روز به این طرف هم‌‎زمان با افزایش سردی هوا، صبح زود و طرف‌های شام، میزان آلودگی هوا در پایتخت بسیار افزایش می‌یابد و دود غلیظی فضای شهر کابل و به خصوص نواحی غرب این شهر را کاملا می‌پوشاند؛ طوری‌که اگر یک صبح زود از تپه‌ها به سمت شهر نگاهی بیاندازیم، جز دود بسیار غلیظ و کوه‌های اطراف شهر به شمول کوه تلویزیون، دیگر چیزی به چشم نمی‌آید. پایتخت‌نشینان به جای گرفتن اکسیجن از هوای پاک، زمستان‌ها یک‌سره دود تنقس می‌کنند. دود کشنده‌یی که مردم خود در تولید آن نقش اساسی دارند و متأسفانه اکثر خانواده‌ها به دلیل عدم آگاهی،‌ نمی‌دانند که این آلودگی چه خطراتی را ایجاد می‌کند و آنان برای جلوگیری یا حداقل کاهش آلودگی چه نقشی را می‌توانند ایفا کنند.

عوامل آلودگی هوای پایتخت

هرچند عوامل مختلفی در ایجاد آلودگی هوای کابل می‌تواند وجود داشته باشد؛ اما در این نوشته‌ی مختصر می‌خواهم به مهم‌ترین آن‌ها اشاره کنم.

یک: افزایش بیش از حد جمعیت در شهر کابل. آمارهای غیررسمی نشان می‌دهند که در حال حاضر چیزی حدود بیشتر از 6میلیون نفر در شهر کابل زندگی می‌کنند. اگر به لحاظ معیاری و نظر به جغرافیای کوچک شهر کابل بسنجیم، این شهر پذیرش جمعیتی با این آمار را هرگز ندارد. شهر کوچکی محاصره از کوه‌ها که در ابتدا فقط یک جمعیت 500 هزار نفری را به خود جای داده بود. اما حالا با رشد جمعیت، مردم در دل کوه‌ها نیز اقدام به خانه‌سازی کرده‌اند. مناطق مسکونی و جاده‌های شهر کابل در حقیقت گنجایش جمعیت 6 تا 7میلیون نفری را ندارد. اینجا تنها بودوباش یک فرد مطرح نیست؛ بلکه هر انسان از خود نیازهایی دارد. محیط زیست یکی از این مسائل است. هر فرد همه‌روزه با فعالیت‌ها و ضایعاتی که دارد، نیز هوا را آلوده می‌سازد.

دو: مواد سوخت غیر استندرد، افزایش وسایط نقلیه و تیل بی‌کیفیت. سوختاندن انواع رابر، تایر موتر، ذغال سنگ و چوب‌های روغنی، در تولید آلودگی هوا نقش دارند. اکثریت خانواده‌ها به دلیل فقر اقتصادی توان تهیه‌ی مواد سوخت استندرد را ندارند و با سوختاندن انواع پلاستیک و یا هم ذغال سنگ خانه‌های شان را گرم   می‌کنند. افزایش وسایط نقلیه در پایتخت نیز یکی از علت‌های آلودگی هوا به حساب می‌آید. گاهی اگر متوجه شویم،‌ چنین به نظر می‌رسد که تعداد وسایط نقلیه از شمار انسان‌های شهر کابل هم بیشتر شده‌است. وارد کردن تیل بی‌کیفیت در بازارهای کشور دلیل عمده‌ی دیگر است. وسایط نقلیه و در کل ماشین‌هایی که پطرول و دیزل می‌خورند، برای کار گرفتن از آن‌ها همین تیل‌‎های بی‌کیفیت مورد استفاده قرار می‌گیرد و این واضح است که تیل بدکیفیت فقط دود تولید می‌کند.

سه: کهنه و تاریخ گذشته بودن اکثریت وسایط نقلیه که به افغانستان وارد می‌شوند، نیز یکی از چالش‌ها در این زمینه است. این وسایط تاریخ گذشته و فرسوده که نخست در کشورهای تولید کننده مورد استفاده قرار گرفته و تاریخ مصرف آن گذشته، بیشتر از سوی مافیای اقتصادی و تجاران به کشور وارد شده‌اند که کار گرفتن از این وسایط نیز هرلحظه در ایجاد انواع آلودگی کمک می‌کند.

چهار: عدم همکاری مردم در جلوگیری از آلودگی هوا. مردم در پیش‌گیری و یا کاهش آلودگی هوا بسیار نقش تأثیرگذار و مهمی دارند. اما متأسفانه تاکنون مردم به این امر مهم توجه چندانی نداشته‌اند. در حقیقت بخش عمده‌یی از ساکنان پایتخت در کنار دیگر مسوولیت‌ها، به این مسوولیت بس مهم‌شان هیچ توجه ندارند. البته همکار نبودن مردم هم دلایل خاص خودش را دارد. عدم آگاهی از فرهنگ شهرنشینی و نبود برنامه‌های آگاهی دهی برای شهرنشینان از سوی اداره‌هایی که در بخش محیط زیست کار می‌کنند، نیز دلیل عمده‌یی است که مردم این مشکل را تابحال جدی نگرفته‌اند.

پنج: سرک‌ها و کوچه‌های خامه. سرک‌های خامه که روزانه عبور و مرور وسایط زیادی از طریق آن صورت می‌گیرد، عامل آلوده کننده‌ی دیگر است. با وجود کمک‌های زیاد جامعه جهانی در یک و نیم دهه‌ به افغانستان، حتا سرک‌ها و کوچه‌های اکثر بخش‌های داخل شهر کابل هنوز به صورت خامه است. از جانب دیگر روی همین سرک‌ها و پس‌کوچه‌ها، کثافات زیادی وجود دارند که از مدت‌ها پیش در آن‌جا توسط ساکنان محل انداخته شده و در کنار تعفن زیاد، هوا را نیز آلوده می‌کند که آلودگی برخاسته از این کثافات و گرد و خاک جاده‌های خامه به مراتب خطرناک‌تر و کشنده‌تر از دیگر آلاینده‌ها است.

عوامل متعدد دیگری را نیز می‌توان برشمرد که هوا را آلوده می‌کنند؛ اما پرداختن به همه‌ی آن‌ها از حوصله‌ی این متن خارج است.

به هرحال، مسوولان اداره‌های مربوط و باشندگان پایتخت باید بحران آلودگی هوا را جدی بگیرند و برای کاهش آن به یکدیگر دست همکاری دهند. در این شب‌وروزها هوای کابل واقعاً نگران کننده است. تنفس از این هوا کشنده و مرگ‌آور است. زندگی عموم ساکنان شهر کابل با خطر مرگ زودرس ناشی از این آلودگی روبه‌رو است. لازم است هر باشنده‌ی این شهر به سهم خود در کاهش آلودگی هوا دست به کار شده و برای خانواده‌هایی که در این باره معلومات ندارند، آگاهی دهی کنند. راه‌اندازی برنامه‌های آگاهی دهی از سوی دولت برای شهروندان کشور؛ به‌ویژه برای پایتخت‌نشینان بسیار مهم است. اداره‌های ذیربط به‌خصوص اداره محیط زیست باید آگاهی دهی به شهروندان جهت مقابله با آلودگی هوا را، در اولویت برنامه‌هایش قرار دهد.

برای جلوگیری از بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا، باشندگان پایتخت باید از ماسک استفاده کنند. توصیه‌هایی که داکتران در چنین حالاتی برای مردم می‌کنند، لازم است مورد توجه جدی قرار گیرد.

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه