اختیار طالبان دستِ کی‌هاست؟

الیاس طاهری

روند صلح افغانستان نسبت به هر زمان دیگر تحرک بیشتر یافته است. زلمی خلیل‌زاد نماینده‌ی ویژه امریکا برای صلح افغانستان، دست‌کم سه بار در ماه‌های اخیر با نمایندگان طالبان در ابوظبی و قطر، رو در رو نشسته و دوطرف باهم گفت‌وگوهایی نیز داشته‌اند.

تمامی کشورها حداقل در ظاهر از پروسه‌ی صلح افغانستان حمایت کرده‌اند. در این میان اما همسایگان افغانستان که نظر به اسناد و شواهد ارائه شده از سوی برخی مقام‌های دولتی، همواره به موضوعات داخلی کشور ما دخالت می‌کنند، نیز ظاهراً تلاش دارند خودشان را در پروسه دخیل ساخته و از طریق دیدارها با نماینده‌های طالبان، پروسه را پیچیده‌تر سازند. هرچند استدلال همسایه‌ها از تماس‌های شان با طالبان این است که می‌خواهند افغانستان را در پیشبرد روند صلح کمک کنند.

هفته‌ی گذشته هیأتی از گروه طالبان به تهران رفت و با یکی از دیپلمات‌های ارشد آن کشور دیدار و گفت‌وگوی «مفصل» انجام داد. اینکه در این گونه نشست‌ها که بدون حضور نمایندگان افغانستان چه مسایلی به بحث گرفته می‌شود و روی کدام موضوعات توافق صورت می‌گیرد، معلوم نیست. تماس‌های ایران با گروه طالبان آن هم در مورد مسایل داخلی کشور ما، در چنین شرایط حساس که بحث صلح تحرک بیشتر یافته، برای مردم افغانستان از یک سو نگران کننده و از جانب دیگر هرگز قابل قبول نیست. این که همسایه‌ی غربی افغانستان ارتباط‌اش با طالبان را “همکاری کردن به روند صلح” می‌نامد، فقط ظاهر قضیه است؛ اما واقعیت این است که همسایه‌های ما به‌خصوص پاکستان و ایران در گذشته ثابت ساختند که هرچه در توان داشته باشند، در موضوعات داخلی افغانستان، به‌ویژه در امور امنیتی و اقتصادی دست‌اندازی و دخالت می‌کنند و برقراری ثبات و آرامی در افغانستان را به ضرر ثبات در کشور خودشان می‌دانند.

دولت و به‌ویژه دستگاه استخباراتی کشور نسبت به هر زمان دیگر مسوولیت بس سنگین به عهده دارد تا کشف کند که در این شرایط حساس، نشست‌هایی که بدون حضور افغانستان در مورد صلح در کشورهای مختلف از جمله در پاکستان و ایران دایر می‌شود، چه مسایلی اجندای جلسه طرفین را تشکیل می‌دهند و پیامد این گونه نشست‌ها برای افغانستان و صلحی که هنوز معلوم نیست به کجا می‌انجامد، چیست.

حالا پرسش اساسی این خواهد بود که اختیار طالبان بالاخره به دستان کی‎‌هاست. آیا روابط ایران با این گروه تروریستی به حدی است که بتواند از طریق دیدار با طالبان روند صلح افغانستان را کمک کند و یا هم از راه نفوذ خود بر این گروه پروسه را پیچیده سازد؟

از منظر تاریخی اگر به روابط تهران و طالبان ببینیم، این رابطه در یک مرحله به تیرگی گرایید و آن زمانی بود که در سال ۱۳۷۷ به دنبال ورود طالبان به شهر مزار شریف، شماری از دیپلمات‌های ایرانی در کنسولگری این کشور کشته شدند. ایرانی‌ها بعد از آن به طالبان به دیده‌ی نفرت می‌دیدند. اما در سال‌های اخیر به‌خصوص در جریان سال جاری خورشیدی، گزارش‌هایی از نزدیکی بی‌سابقه‌ی تهران با طالبان منتشر شد. حتا ادعاهایی مطرح است که ایران جنگ‌جویان طالبان را تمویل و تجهیز می‌کند تا جبهات جنگ را علیه حکومت و مردم افغانستان گرم نگه‌دارند. به تازگی قول اردوی شاهین در شمال کشور اعلام کرده که دو عضو ایرانیِ گروه طالبان در یک عملیات نیروهای اردو در ولایت فاریاب کشته‌ شده‌اند. در یک اعلامیه این قول اردو که چهارشنبه هفته گذشته منتشر شد آمده که این دو تبعه ایرانی به نام‌های مستعار ملا احمد و ملا جُندالله شهرت داشتند. این نشانه‌هایی است که ادعاهای مطرح شده را تقویت می‌کند.

اما وزارت خارجه ایران پس از سفر هیئت طالبان به تهران و گفت‌وگو با معاون وزارت خارجه آن کشور، گفته که این نشست به مفهوم هم‌سویی و یکسان بودن موضع ایران با این گروه نیست؛ بلکه ایران به عنوان همسایه و کشور نقش‌آفرین در منطقه، پس از مذاکرات با کابل این علاقه‌مندی را داشت تا در ایجاد ثبات در افغانستان، نقش مهمی را ایفا کند.

تسریع روند صلح افغانستان و برگزاری نشست‌های متعدد میان نمایندگان برخی کشورها با طالبان، از جمله نشست اخیر که در ابوظبی پایتخت امارات متحده‌ی عربی برگزار شد، در هیچ کدام این نشست‌ها ایران حضور نداشت. در نشست ابوظبی عربستان سعودی حضور رسمی داشت و از نظر ایران، عدم حضورش در چنین پروسه‌ی مهم، به نقش ایران در مناسبات منطقه‌ای و جهانی تأثیر منفی می‌گذارد و حتا تأثیرگذاری و جایگاه‌اش را در میان رقبای منطقه‌ای و جهانی‌اش زیر پرسش قرار می‌دهد.

به همین خاطر، حالا ایران می‌خواهد به امریکا و عربستان و در نهایت به افغانستان پیام بدهد که دولتش با طالبان در ارتباط مستقیم و نزدیک قرار دارد و در صورتی که لازم باشد این گروه را هر طوری که بخواهد می‌تواند سمت و سو بدهد. به نظر می‌رسد دیدار و گفت‌وگوی عباس عراقچی معاون وزارت خارجه‌ی ایران با هیئت طالبان در تهران، به خاطر جبران عدم حضور نماینده‌های کشورش در نشست‌های مسکو و ابوظبی باشد. در آینده قرار است نشستی در پیوند به صلح افغانستان به میزبانی عربستان سعودی نیز برگزار شود. نظر به روابط تیره‌ای که بین عربستان و ایران حکم‌فرما است، احتمال جدی وجود دارد که در آن نشست نیز تهران نماینده نفرستد.

به هرحال، طالبان که دولت افغانستان را دست‌نشانده‌ی امریکا می‌خواند و به همین خاطر سال‌ها مرتکب جنگ و خشونت شده‌اند، حالا وقتش است که ثابت کند این گروه اختیارش را در بحث صلح و جنگ از کجا می‌گیرد؟

این به کنار که گروه طالبان در افغانستان و جهان از مشروعیت و مقبولیت برخوردار نیست، بلکه این گروه استقلالیت هم ندارد و به طبل پاکستان، ایران و عربستان و یا هر کشور دیگری که جنگ‌جویان آنان را تمویل و تجهیز کند، می‌رقصد. این گروه به دستور هر کشوری که به آن‌ها سلاح و مهمات بدهد، می‌جنگد و بسیار بی‌رحمانه می‌جنگد و در بسیاری موارد کودکان، زنان و مردان بی‌گناه این سرزمین را از به خاک و خون کشانیده /می‌کشاند. طوری که شواهد و قراین نشان می‌دهند، طالبان اختیارات خود را از پاکستان، ایران و عربستان و برخی ممالک دیگر می‌گیرد. با این حساب این گروه چگونه ادعا می‌کند که نظام فعلی افغانستان توسط امریکا اداره می‌شود و یا کشور اشغال شده‌است؟ در حالی‌که خود هم نمی‌داند حالا اختیارات نهایی‌اش را در موضوع صلح افغانستان از کجا و از کی بگیرد؟ این گروه از بس وسیله‌ قرار گرفته و دست‌به‌دست شده‌است، حالا واقعاً نمی‌داند و دشوار است که مستقلانه به میز مذاکرات صلح حاضر شود.

اکنون افغانستان باید جامعه جهانی را وادار سازد به کشورهای حامی طالبان فشار وارد کند تا دست از حمایت گروه‌های تروریستی بردارند.

از سویی هم اجماع بین‌المللیِ نیم‌بندی که در ماه‌های اخیر در راستای صلح افغانستان به میان آمده‌است، باید به صورت بسیار محتاطانه حفظ و گسترش داده شود. اندک‌ترین اشتباه پروسه را به بن‌بست و حتا به انحراف می‌برد. دور زدن ایران، پاکستان و یا ممالک دیگر که در صلح و جنگ افغانستان بدون نقش نیستند، روند را با مخاطره روبه‌رو می‌کند. افغانستان با یک دیپلماسی قوی و روشن و فعال، می‌تواند جلو بازی‌ها و رقابت‌های منطقه‌ای کشورهای دیگر در میدان افغانستان را بگیرد. کشور ما که همیشه نقش میدان بزکشی برای دیگران را داشته، باید از این حالت بیرون آورده شود. هرگاه چنین شد، دامنه‌ی خشونت و جنگ وایرنگر و خانمانسوز از افغانستان برچیده می‌شود.

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *