لغو نشست دوحه؛ قطر هیأت کلان افغانستان را نپذیرفت

الیاس طاهری

فهرست هیأت 250 نفری گفت‌وگو کننده‌ی صلح حکومت با طالبان در نشست دوحه‌ی قطر، نشان داد که دولت افغانستان برخلاف گزارش‌های قبلی که قرار بود دو برابر نمایندگان طالبان در این نشست نماینده بفرستد؛ اما پس از اعلام فهرست، دیده شد که این تناسب به ده برابر رسیده‌است. براساس اعلام طالبان، از جانب این گروه تنها 25 نفر در نشست دوحه انتخاب شده بودند.

اما پس از آنکه فهرست هیأت 250 نفری افغانستان اعلام شد، طالبان در پیوند به تراکم این هیأت واکنش نشان داد و در همان روز در اعلامیه‌ای گفت که برگزار کننده‌ی این نشست، هیأتی با چنین تراکم را نمی‌پذیرد.

قرار بود این هیأت روز پنج‌شنبه 29 حمل عازم قطر شود و برای مدت سه روز در نشست دوحه با نمایندگان طالبان در پیوند به صلح افغانستان گفت‌وگو کند. اما سرانجام فهرست موازی دیگری را قطر ترتیب داد که باید از جانب افغانستان در این نشست شرکت می‌کرد. دولت افغانستان اما این تصمیم قطر را به معنای بی احترامی به اراده و فیصله مردم افغانسان دانسته و اعلام کرد لیستی که از جانب قطر ارسال شده مورد قبول مردم افغانستان نیست.

ارگ ریاست‌جمهوری روز پنج‌شنبه هفته گذشته با پخش اعلامیه‌ای نوشت: «امروز تعدادی از رهبران سیاسی در جلسه مشترک با رئیس جمهور تصمیم گرفتند که لیست تهیه شده از جانب قطر قابل قبول نمی‌باشد و از حکومت قطر خواست تا در کنفرانس، هیأت تعیین شده از جانب افغانستان اشتراک کند.

در اعلامیه همچنان آمده: «اینکه حکومت قطر این خواسته برحق ما را برآورده نتوانست، کنفرانس دوحه را لغوه کرد.»

نشست دوحه در حالی جنجالی می‌شود که پیش از این رییس‌جمهور غنی با اعضای این هیأت در ارگ ریاست‌جمهوری دیدار و گفت‌وگو کرد و از اعضای این هیأت خواست زمانی که در نشست شرکت می‌کنند، تلاش شود طالب‌ها را قانع به گفت‌وگوی مستقیم با دولت افغانستان سازند.

رییس‌جمهوری گفت که به طالبان باید فهمانده شود که راهی جز گفت‌وگو با دولت افغانستان ندارند و این هیأت وظیفه دارد نمایندگان طالبان را قانع به گفت‌وگوی مستقیم با دولت کند. این خواست رییس‌جمهور غنی که طالبان باید با دولت گفت‌وگو کند، تازگی ندارد؛ اما پهلوی تازه‌ی این خبر در این است که حکومت برای اولین بار یک هیأت کلان گفت‌وگو کننده را که تقریباً از تمامی اقشار و اقوام در ترکیب آن حضور دارد، برای مذاکره با طالبان انتخاب کرده‌است. حالا که این نشست عملاً لغو اعلان شده‌است.

هرچند احتمال این وجود دارد که در روزهای آینده تاریخ جدیدی برای برگزاری نشست دوحه تعیین شود. اینکه طالبان به درخواست حکومت که این بار از طریق یک هیأت کلان قرار است مطرح می‌شود، پاسخ مثبت می‌دهد یا نه، قرینه‌ها نشان می‌دهند که انتظار نمی‌رود طالب‌ها حاضر به گفت‌وگوی مستقیم با دولت افغانستان شوند. مسئله این است که طالبان باید به گفت‌وگو با دولت حاضر شوند. اینکه نشست بین‌الافغانی با چند روز تأخیر برگزار می‌شود بحث مهمی نیست.

پیش از این هربار نمایندگان این گروه از دیدار با نمایندگان دولت افغانستان خودداری کرده‌اند. در آخرین مورد سال گذشته خورشیدی در نشست‌ ابوظبی بود که نمایندگان سیاسی طالب‌ها با برخورد بسیار بلندپروازانه و کودکانه‌ای هیأت مذاکره کننده‌ی حکومت را نپذیرفت. این برخورد توهین‌آمیز که خشم حکومت وحدت ملی را برانگیخت، سبب شد که فشارهای بیشتری بر این گروه در میدان جنگ وارد شود تا آن‌ها حاضر به گفت‌وگو شوند. وزرای دفاع و داخله آن زمان فوراً تبدیل و دو چهره‌یی که به ضد طالب بودن شهرت دارند، به کرسی‌های این وزارت‌ها گماشته شدند. اسدالله خالد سرپرست وزارت دفاع در نخستین روز کاری‌اش به طالبان هشدار داد که اگر پیش از این نیروهای امنیتی و دفاعی فقط در حالت دفاعی قرار داشتند؛ پس از این به حالت تهاجمی در خواهند آمد. اما ظاهراً هیچ کدام این فشارها تاکنون سبب نشده‌است که طالب‌ها نوع نگاه شان به دولت افغانستان را تغییر دهند.

این حرف رییس‌جمهوری کشور هم درست که طالب‌ها هیچ راهی جز گفت‌وگوی رو در رو با دولت افغانستان برای رسیدن به صلح پایدار ندارند و باید یک روزی قانع شوند که طرف گفت‌وگوی آن‌ها اداره مشروع کابل است، نه فقط امریکایی‌ها. به این دلیل که شهروندان کشور برای حفظ و بقای نظام نیم‌بند کنونی قربانی‌های بی‌شماری داده‌اند و بعید است در این سرزمین کسانی پیدا شوند که خواهان انحلال نظام کنونی و روی کار آمدن نظام سیاه امارت طالبانی باشند. طالب‌ها حالا باید فهمیده باشند که افغانستان تغییر و تحول بسیار کرده و اگر نفهمیده‌اند لازم است که بفهمند! اکنون طالب‌ها با نسل جدیدی در افغانستان روبه‌رو هستند که با این نسل نو باید با فکر و دید نو برخورد شود. مفکوره تاریک طالبانی هیچ هم‌خوانی و وجه مشترک با فکر نسل نو افغانستان ندارد.

واقعیت تلخ این است که طالب‌ها در امور صلح، استقلالیت تصمیم‌گیری ندارند. گاهی با مشوره‌ی پاکستان و گاهی هم با مشوره‌ی کشورهایی چون قطر، روند را با مشکل روبه‌رو می‌کند. دولت افغانستان بهتر بود بیش از هر گونه اقدام دیگری، باید در همآهنگی با امریکا و جامعه جهانی به پاکستان که عامل اصلی تداوم جنگ و بی‌ثباتی در افغانستان است، فشار می‌آورد و تاحال گفت‌وگوهای صلح به یک نتیجه‌ی ابتدایی قابل دید، می‌رسید. همین‌طور در مقابل دیگر کشورهای حامی طالب و مداخله‌گر در امور افغانستان نیز اقداماتی روی دست گرفته می‌شد.

هرچند دولت امریکا اقداماتی در این خصوص داشته – سفرهای پی‌درپی زلمی خلیل‌زاد نماینده وزارت خارجه امریکا برای گفت‌وگوهای صلح افغانستان، به کشورهای مختلف از جمله به پاکستان، نشان از تلاش‌های شتاب‌زده امریکا است، اما باآنهم تاکنون شاهد نیستیم پاکستان همکاری صادقانه کرده باشد. در آخرین مورد عمران خان صدراعظم این کشور در یک اظهار نظر مداخله‌جویانه‌اش گفت برای اینکه صلح در افغانستان تأمین شود، باید یک اداره موقت در کابل روی کار بیاید. پاکستان هنوز هم در پروسه صلح افغانستان همکار صادق نیست. اگر امریکا واقعاً خواهان تأمین صلح در افغانستان است، باید نخست اسلام‌آباد را از راه فشار و یا از هر راه دیگری به برداشتن گام‌های عملی و صادقانه وادار سازد. زیرا پیش از طالبان، این پاکستان است که دولت افغانستان را مشروع نمی‌داند. سخنان عمران خان جز این‌که نشان بدهد به حاکمیت ملی کشور همسایه‌اش بی‌احترامی می‌کند و دولت مشروع آن را نامشروع می‌پندارد، معنای دیگری ندارد. پس لازم است پاکستان این نگاه خود را نسبت به افغانستان تغییر دهد. زیرا افغانستان مستعمره‌ی پاکستان نیست. این اظهارات به جای اینکه به منفعت صلح باشد، این روند را با مشکل مواجه می‌کند.

به هرحال، به نظر می‌رسد طالب‌ها حاضر به مذاکره مستقیم با حکومت افغانستان نخواهند شد. غیرمشروع دانستن حکومت افغانستان، رد شدن بارها درخواست حکومت برای مذاکره با طالبان از سوی این گروه و واکنش تازه‌ی طالبان به اعلام فهرست اشتراک کنندگان دولت افغانستان در نشست قطر، واضح می‌سازد که طالب‌ها حاضر به گفت‌وگو با دولت نیستند.

طالب‌ها حکومت کابل را غیرمشروع و دست نشانده و «مزدور» می‌دانند و فکر می‌کنند اگر با این دولت روی یک میز برای گفت‌وگو بنشینند، با این دور میز نشستن، به حکومت مشروعیت می‌بخشند و نزدیک به دو دهه جنگ این گروه در برابر حکومت افغانستان زیر سوال می‌رود. طالب‌ها به این نکته بیشتر فکر می‌کنند. اما حرکت‌ها و رفتار بلندپروازانه‌ی این گروه در برابر دولت افغانستان تا این حد به نفع هیچ طرف نیست. طالب‌ها نیز از این نوع برخورد سودی نخواهند برد.

رد دیدار هیأت گفت‌وگو کننده‌ی حکومت افغانستان با طالبان در سال گذشته در ابوظبی که ساعت‌ها هیأت افغانستان در سالون انتظار کشیدند تا نمایندگان طالبان با وساطت دیگران قانع شوند که حداقل دور یک میز با هم غذا بخورند؛ اما سرانجام چنین نشد و هیأت حکومت با قبولی توهین از سوی نمایندگان طالبان، بدون دیدار مستقیم، ابوظبی را به قصد کابل ترک کرد.

از سویی هم طالبان چهارشنبه هفته‌ی گذشته اعلامیه‌ای منتشر کرد و در واکنش به اعلام فهرست هیأت 250 نفری حکومت افغانستان برای شرکت در نشست قطر، گفت که برگزار کنندگان نشست، این تعداد افراد را از سوی حکومت نخواهند پذیرفت و نه هم در چنین نشست‌هایی این گونه اشتراک مروج است.

طالبان در اشاره به محل نشست در یکی از کشورهای خلیج گفته که «تهیه کنندگان فهرست در کابل باید درک کنند که این یک کنفرانس منظم و پلان شده در یک کشور دوردست خلیجی است، نه مراسم عروسی و یا مهمانی در کدام تالار کابل». این واکنش طالبان و سپس عملی شدن آن توسط قطر، روشن ساخت که آنان در برابر هر اقدام حکومت افغانستان واکنش منفی دارند و آن را بهانه‌ای برای فرار از گفت‌وگوهای مستقیم با دولت قرار می‌دهند. طالب‌ها جز اینکه وسیله‌ی دست بیگانگان قرار بگیرند، هیچ استقلالیت و استراتژی دیگری ندارند.

با این همه، وحید عمر، مشاور ارشد رئیس جمهور در امور روابط عامه و استراتژیک در صفحه فیس‌بوک خود نوشته بود که نمایندگان افغانستان برای «مذاکره نمی‌روند» و قصد از این شمار متراکم هیأت این است که به طالبان نشان دهد افغانستان تغییر کرده‌است. اما رییس‌جمهور در نشستی که با این هیأت داشت، از آن‌ها خواست که طالبان را برای گفت‌وگو با دولت قانع سازند. این نوشته‌ی آقای عمر با خواست رییس‌جمهور از این هیأت در تضاد قرار دارد. حالا اینکه آقای عمر چه چیزی را می‌خواهد توجیه کند، معلوم نیست اما خوب است مقام‌های ارشد حکومت در اظهارات خود به‌ویژه در مورد صلح بسیار مسوولانه و دقیق باشند.

اول اینکه چه نیاز بود حکومت هیأتی با این تراکم را برای شرکت در نشست دوحه تشکیل دهد؟ حکومت می‌توانست شخصیت‌ها و نمایندگان تأثیرگذار حوزه سیاست و مردمی که مورد قبول دوطرف بوده و طرحی و حرفی در سر می‌داشتند را انتخاب می‌کردند و این جنجال به میان نمی‌آمد. اینکه نشست بین‌الافغانی قطر برگزار می‌شود یا نه و تاریخ آن چه زمان تعیین خواهد شد، امری است غیر قابل پیش‌گویی.

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *