اۉزبېک تیلی جمهور رییسلیک سراییگه یۉل آچدی؛ بو‌یېترلیمی؟

افغانستان رهبری محمد اشرف غنی بویروغی اساسیده جمهور رییسلیک سرایی‌نینگ مطبوعات اداره‌سی قاشیده اۉزبېک تیلی بۉلیمی تأسیس اېتیلدی. شونینگدیېک ار‌گ‌نینگ رسمی ویب صحیفه‌سیده پشتو، دری و انگلیس تیللری قطاریده اۉزبېک تیلیگه هم علیحده اۉرین اجره‌تیلدی.

اوشبو صحیفه‌ده موندن بویان افغانستان‌نینگ دولت تیللری سنلمیش پشتو و دری تیللری همده انگلیس تیلی یانیده ارگ خبرلری و بیانیه‌لری اۉزبېک تیلیده هم نشر اېتیله‌یدی.

جمهور رییس سۉزچیسی اۉرینباسری شاه حسین مرتضوی مذکور ویب صحیفه‌ده “افغانستان رهبری بویروغی اساسیده جمهور رییسلیک مطبوعات اداره‌سی چارچوبه‌سیده اۉزبېک تیلی بۉلیمی تشکیل اېتیلگن. مذکور اداره‌ده باشقه اوچ تیل قطاریده اېندی اۉزبېک تیلیده هم فعالیت آلیب باریله‌دی” دېب یازگن. 

جمهور رییسلیک سرایی‌نینگ مطبوعات اداره‌سی قاشیده آچیلگن اۉزبېک بۉلیمی باشلیغی ژورنالیست جمال ناصر فرهمند ارگ‌نینگ مطبوعات اداره‌سیده اۉزبېک بۉلیمی‌ تشکیل اېتیلیشی مملکتده اۉزبېک تیلی موقعینی آشیرگنینی معلوم قیلدی:

“افغانستان رهبری جناب محمد اشرف غنی بویروغی اساسیده مملکت پرزدنتلیگی‌نینگ مطبوعات اداره‌سی قاشیده اۉزبېک بۉلیمی تشکیل اېتیلیشی، دولت تامانیدن اۉزبېک تیلگه کته اعتبار قره‌تیله‌یاتگنیدن درک بېره‌دی. کېله‌جکده ارگ‌نینگ مطبوعات اداره‌سی آرقلی افغانستان بۉیلیب اۉزبیک تیلی اۉرنینی تاباره مستحکملش اوچون مهم ایشلر عملگه آشیریلیشیگه امیدوارمیز.” دېدی، جمال ناصر فرهمند.

افغانستان جمهور رییسی مطبوعات اداره‌سیده اۉزبېک تیلی بۉلیمی آچیلیشی مملکت و دنیا اۉزبېکلری تامانیدن خۉش قرشیلندی. فیس بۉکده “اۉزبېکستانده توغیلمه‌گن اۉزبېکلر” صحیفه‌سیده بو حقده نشر اېتیلگن خبر آستیده قطار اۉزبېکلر عکس‌العمل بیلدیرگنلر. اولردن بیری اېرکین سروروف اۉز کمنتی‌نینگ بیر قسمیده: “…آنه تیلیمزگه افغانستانده اعتبار کوچَیسه، قایل قالمسلیک و کۉنگل تۉلمسلیک‌نینگ علاجی یۉق.” دېب یازه‌دی. 

ایریم اۉزبېک ضیالیلری جمهور رییسلیک مطبوعات اداره‌سیده اۉزبېک تیلیده فعالیت یوریتیش اوچون اۉرین اجره‌تیلگنی مملکتده اۉزبېک تیلی‌نینگ حقیقی موقعینی عملده تن آلیش اوچون دولت رهبریتی تامانیدن تشلنگن مهم بیر قدم بۉلگنینی ایته‌دیلر.

«اۉتگن 18 ییل دوامیده افغانستانده ایکی دولت تیلی یعنی دری و پشتو تیللری یانیده اوچینچی تیللر هم دولت تیلی مقامیگه اېگه بۉلدی. اما بو اوچینچی تیللر جمله‌سیدن اۉزبېک تیلی جمهور رییسلیک سراییده و مملکت بۉیلب باشقه ساحه‌لرده ایش کۉره باشله‌دی. بونگه اۉزبېک تیلی‌نینگ دنیا مقیاسیده سلماقلی اۉرین اېگلّه‌گنی، اینیقسه افغانستان بیلن اۉزېېکستان ارا کېینگی پَیتلرده اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ساحه‌لرده ایکی تامانلمه مناسبتلرنی جدل روشده رواجلنیب باره‌یاتگنی اساسی عامل حسابلنه‌دی.» دېیدی “صدای بانو” ناملی خصوصی تلویزیون باشلیغی عزیزالله آرال.

اۉزبېک لاتین یازوویده نشرات بېریش ضرورتی

اجتماعی ترماقلرده افغانستان جمهور رییسلیگی ویب صحیفه‌سیده اۉزبېک بۉلیمی آچیلیشی باره‌سیده‌گی خبر، دنیا اۉزبېکلری تامانیدن کېنگ مقیاسده استقبال اېتیلدی. اۉزبېکستان، قرغیزستان و باشقه دولتلرده‌گی اۉزبېکلر اوشبو صحیفه‌ده ترقتیله‌‌دیگن ینگی‌لیکلر، بیانات و معلوماتلر اۉزبېک لاتین یازوویده ترقتیلیشینی سۉره‌گن اېدیلر.

ژورنالیست عزیزالله آرال دنیا اۉزبېکلرینی افغانستان دولتی فعالیتلریدن خبردار قیلیب باریش اوچون ارگ‌نینگ ویب صحیفه‌سیده اۉزبېک لاتین قسمینی آچیشلیککه احتیاج بارلیگینی ایته‌ذی:

“جمهور رییسلیک‌نینگ ویب صحیفه‌سیده‌گی ینگیلیکلر و معلوماتلر اۉزبېک تیلیده عرب الفباسیده نشر اېتیله‌دی. بوندن فقط عرب تیلینی بیلگن اۉزبېکلر (افغانستان اۉزبېکلری) فایده‌لنیشلری ممکن. ارگ‌نینگ ویب صحیفه‌سی نشراتی دنیا بۉیلب ترقتیله‌دی، جمهور رییسلیک نشراتیدن قۉشنی دولتلر همده دنیا بۉیلب حیات کېچیره‌دیگن اۉزبېکلر فایده‌لنیشلری اوچون اۉزبېک تیلی‌نینگ عرب الفباسیده بېریله‌دیگن معلوماتلرنی اۉزبېک لاتین یازوویده بېریشگه هم احتیاج توغیله‌دی.” 

افغانستانده اۉزبېک تیلی‌نینگ اۉتمیشی

حاضرگی افغانستان اۉزاق‌ـ اوزاق اۉتمیشلردن بېری تورکی خلقلر جمله‌دن اۉزبېکلرنینگ وطنی حسابلنه‌دی. اۉزبېکلرنینگ اجدادلری سنلمیش کوشانیلر (قۉشخانیلر)، غزنویلر، تیموریلر، بابریلر،شیبانیلر، اشترخانیلر کبی ییریک تورکی سیاسی سلاله‌لر بوکونگی افغانستان حدودی داخل منطقه بۉیلب، کېنگ اقیلملرده اوزاق ییللر امپراتورلیکلر و خانلیکلر تشکیل اېتیب، شکوهلی مدنیتلر شکللنتیریب، دنیا مدنیتی رواجیگه سلماقلی حصه قۉشگنلر. اوشبو تأریخی حاکمیتلر ایجاد اېتگن محتشم مدنیتلرنینگ مادی و معنوی میراثلری بوکون هم منطقه خلقلری‌ اوتمیشینی روایت قیله‌دیگن یادگارلیکلر سنله‌دی.

تیموری شاهلر و شهزاده دوریده گللب یشنه‌گن هرات مدنیتی اۉزبېک تیلی و ادبیاتی رونقیگه بی قیاس حصه قۉشدی. سلطان حسین بایقرا حاکمیتی دوریده یره‌تیلگن اولکن معنوی ادبی میراث اۉزبېک خلقی‌نینگ بی بها معنوی خزینه‌سیگه ایلندی. امیر علیشیر نوایی ایجادی مجموعه‌سی اوزبېک کلاسیک ادبیاتی‌نینگ بی پایان معنوی بایلیگی صفتیده عصرلر آشه اۉزبیک تیلی، ادبیاتی و معنویتی رواجیگه مستحکم تمل تاشی و زوال کۉرمس تیه‌نچیغی صفتیده خذمت قیلیب کېلماقده.

اۉزبېک تیلی، سلطان حسین بایقرا و امیر علیشیر نوایی جانکویرلیگی و تشبثلری طفیلی هرات مدنی محیطیده یره‌تیلگن علمی‌ـ ادبی محیطده بی مثال رواجلنیش دورینی باشدن کېچیردی. هراتده بایقرا حاکمیتی زوال تاپیشی بیلن‌‌ـ آق او یېرده‌گی ادبی و مدنی محیط‌نینگ پارلاق قویاشی سۉنه باشله‌دی. اۉشه دور ادبی محیطی هراتده برهم اوریلگن بۉلسه‌ـ ‌ده، شاه و شاعر ظهیرالدین محمد بابر منطقه‌ده اۉزبېک تیلی و ادبیاتی و فرهنگی محیطینی رواجلنیشگه جانکویرلیک کۉرستدی. باربرنینگ “بابرنامه” کتابی، شعری دیوانی و باشقه بیر قطار مهم اثرلری اۉزبېک تیلیده یره‌تیلدی. شونینگدیک بابر درباریده و دوریده یازیلگن قطار ادبی اثرلر و تأریخ کتابلری بویوک بابر برپا اېتگن اولکن امپراتورلیک‌نینگ علمی‌ـ ادبی محصولاتی دیر.

اېسکی اۉزبېک تیلی، بایقرا، نوایی و بابر دوریده اۉزبېک ادبیاتیده مثلی کۉریلمه‌گن دردانه ادبی اثرلر تیلی اۉله‌راق رواجلنیش درجه‌سی‌نینگ اېنگ یوقاری چوقّیلریگه کۉتریلگن بۉلسه‌‌ـ ده، اوندن آلدین هم یوسف حاص حاجِب، خوارزمی، امیری، سکاکی، لطفی کبی یېتوک ایجادکارلر اۉزبېک تیلیده بیر قطار اۉلمس ادبی اثرلر یازگنلر. اشترخانیلر دوریگه کېلیب اۉزبېک ادبیاتی تأریخی،آتایی‌ سینگری سۉزی روان و تیرن مضمونگه اېگه ایجادکار اۉرته گه کېلیشی نینگ گواهی بۉلدی.

19 عصرده افغانستانده کیچیک اۉزبېک خانلیکلری ییمریلیشی بیلن‌ـ آق اۉزبېک تیلی و ادبیاتی مشعلی یانیب نور تره‌تیشدن قالدی. سیاسی‌ـ ‌فرهنگی استبداد ایکی عصردن آشه‌راق دور ایچیده مملکت بۉیلب اۉزبېک ادبی محیطیگه قیته شکللنیشگه مجال بېرمه‌دی. اۉزبېک تلنتلری اۉزگه تیللرده اینیقسه فارس تیلیگه ایجاد اېتیشگه مجبور بۉلدیلر. اۉزبېک تیلی، قیشلاقلر و بعضی بیر شهرلرده محلی اهالی آره‌سیده سۉزلشوو تیلی بۉلیب قالدی. سابق قیرال محمد ظاهر دوری‌نینگ سۉنگی ییللریده مملکت پارلمانیده‌گی بیر قطار اۉزبېکلر نماینده‌لری جمله‌دن ابوالخیر خیری، نظرمحمد نوا و باشقه‌لر تشبثلری نتیجه‌سیده دولت رادیوسیده اۉزبېک تیلیده 20 دقیقه‌لیک اېشیتیریشلر باشلتیلگن اېدی، او هم بۉلسه داوود خان کودتاسی یوز بېریشی بیلن یاپیب قۉییلگندی.  

20‌ـ عصرنینگ ایکینچی یرمیده افغانستانده یوز بۉرگن سیاسی اۉزگریشلر و تۉزـ تۉپالانلر باعث وضعیت اۉزگردی. 1357 ییلی ثور آیی کودتاسی نتیجه‌سیده حاکمیت تېپه‌سیگه کېلگن “افغانستان خلق دموکراتیک حزبی” حاکمیتی دوریده ایلکبار اۉزبېک تیلیده “یولدوز” ناملی هفته‌لیک جریده نشر اېتیله باشله‌دی. دولت رادیوسیده اۉزبېکچه اېشیتیریشلر قیته فعالیتگه باشله‌دی. معارف وزیرلیگی مکتبلرده اۉزبېکلر فرزندلری اۉز آنه تیللریده اۉقیشلری اوچون عملی قدملر تشله‌دی. مکتب درسلیکلری اۉزبېک تیلیده چاپ قیلیندی. کابل بیلیم یورتیده اۉزبېک تیلی وادبیاتی بۉلیمی آچیلدی.[1]اۉزبېک شاعرلری و یازووچیلری آنه تیلده ایجاد اېتیشگه کیریشدیلر. یاش اۉزبېک ایجادکارلری استه‌ـ‌ سېکین اۉز بۉی و بَستلرینی کۉرسته باشله‌دیلر. بیر قطار اۉزبېک یاشلری اۉزبېک تیلی و ادبیاتی متخصصلری بۉلیب یېتیشیشلری اوچون اۉزبېکستانگه جۉنه‌تیلدیلر.[2]

1992 ییلی دوکتور نجیب‌الله حکومتی مجاهد گروهلر تامانیدن آغدریلگنیدن سۉنگ ممکتده ایچکی نزاعلر باشلنیب کېتگن اېدی. کابل بیلیم یورتی‌ قاشیده‌گی اۉزبېک تیلی و ادبیاتی بۉلیمی استاذلری و اۉقوچیلری جنگلر باعث پایتختنی ترک اېتگن اېدیلر. اوروشلر بیر نېچه ییل دوام اېتگنی باعث اوشبو دیپارتمنت فعالیتی نارسمی روشده یاپیلدی. اساساً اۉزبېکلرنینگ کته قسمی حیات کېچیره‌دیگن شمال ولایتلریده ایچکی نزاعلر دوریده اېتنیک اۉزبیکلرنینگ حربی‌ـ سیاسی حرکتی سنلنگن “افغانستان ملی اسلامی جنبشی” جنرال دوستم یېتکچیلیگیده شمال ولایتلریده حکم سورردی. اۉشه ییللری شمالده ایریم نشرلر باسیلردی. فاریاب، جوزجانان و بیدار ناملی گزیته‌لرده اۉزبېکچه مقاله‌لر و شعرلر چاپ اېتیلردی. دوکتور نجیب‌الله حاکمیتی‌نینگ سۉنگی ییللریده کابلده تأسیس اېتیلگن امیر علیشیر نوایی نامیده‌گی مدنی انجمن بلخ ولایتی مرکزی مزارشریف شهریده اۉز فعالیتینی قیته باشله‌دی. یولدوز، یاغدو، و اندیشه ناملی مجله‌لر اۉزبېک و فارس تیللریده چیقه باشله‌گن اېدی. شونینگدېک اۉزبېک تیلیده قطار کتابلر جمله‌دن اۉزبېک ادبیاتی فرهنگی و شعر تۉپلملری نشر اېتیلدی.

بونی هم اېسلب اۉتیش کېره‌ک که اۉشه دورلرده کابل و شمالده اۉزبېک تیلی، ادبیاتی و مدنیتی رواجی اوچون باشلتیلگن حرکتلر بیر قطار سناقلی اۉزبېک تیلی و مدنیتی جانکویرلری تشبثی نتیجه‌سی اېدی. بیراق، عملگه آشیریلگن فعالیتلر هیچ قچان طلبلرگه جواب بېره‌آله‌دیگن کۉلمده بۉلمه‌گن.   

1377 ییلی‌نینگ سرطان و اسد آیلریده طالبلر شمال ولایتلرینی باسیب آلگچ، اۉزبېکلر جامعه‌سیده فرهنگی‌ـ مدنی فعالیتلر تۉختب قالدی. تنیقلی هنرمندلر، یازووچیلر و فرهنگ اهلی وطننی ترک اېتیب، قوشنی مملکتلر جمله‌دن پاکستان، ایران، مرکزی آسیا دولتلری، سعودی و عربستانیگه قاچیب کېتدیلر. ایران، پاکستان، سعودی عربستانی و اوزبېکستانده مهاجرتده یشه‌گن ایریم افغانستانلیک اۉزبېک یازووچیلر ایجادی فعالیتلرینی دوام اېتدیردیلر، تاشقین بهایی ایرانده، کاظم امینی عربستانده قطار شعرلر یازیب بدرغه‌لیکده یره‌تگن شعرلری تۉپملرینی توزدیلر. پاکستانده اسدالله ولوالجی، رحیم ابراهیم، محمد عالم کوهکن، داکتر گل احمد تانیش امیر علیشیرنوایی‌ فرهنگی انجمنی‌نینگ مهاجرتده‌گی بۉلیمی تشکیل اېتیب، “چاووش مجله‌سینی نشر اېته باشله‌گن اېدیلر. شونینگدېک اۉزبېکستانده استاد حلیم یارقین و دوکتور شفیقه یارقین اۉز ایجادی ایشلرینی دوام اېتدیریب، اۉزبېچه‌ـ فارسچه لغتنامه و ایریم اثرلر تألیف اېتدیلر.

افغانستانده اۉزبېک تیلی و ادبیاتی‌نینگ حاضرگی احوالی

2001 ییل آخرلریده طالبلر حاکمیتی آغدریلیب، مملکتده ینگی دموکراتیک تیزیم وجود گه کېلدی. 2002 ییلی لویه جرگه (اهالی نماینده‌لری مجلسی)ده تصدیقلنگن افغانستان ینگی اساسی قانونیده بیرینچی مرته اۉزبېک تیلی، اکثریت اۉزبېکلر یشه‌یدیگن منطقه‌لرده دولت‌نینگ اوچینچی تیلی صفتیده قید اېتیلدی. اوشبو قانونده شونینگدیک اۉزبېکلر فرزندلری مکتبلریده اۉزبېک تیلی درسلیگی اۉقیتیلیشی، مطبوعات و یېتکرمه (رسانه)لرده ایریم تیللرده فعالیت آلیب باریش همده اجتماعی و مدنی انجمنلر تأسیس اېتیش حقوقی بېریلدی.

مملکت اساسی قانونی کوچگه کیریتیلگنیدن تقریباً ایکی اۉن ییللیک اۉتیب باریشیگه قره‌مَی اۉزبېک تیلی اۉزبېکلر زیچ یشه‌یدیگن حدودلرده عملده اۉز رسمیلیگیگه اېریشمه‌گن. بیر تاماندن بو مسأله گه دولت نینگ تېگیشلی اداره‌لری اۉز وظیفه‌لرینی بجرمه‌گنلیکلری سبب بۉلگن بۉلسه‌ـ ‌ده ایکینچی تاماندن اۉزبېکلرنینگ ملی مجلسده‌گی نماینده‌لری، مدنی تشکیلاتلری و ایریم سیاسی تېوره‌کلری‌نینگ‌ بو باره‌ده اعتراض بیلدیرمه‌ی، مسأله گه بیر فرق یاندشگنلیکلری هم اساسی عامل حسابلنه‌دی. تأکیدلب اۉتیش لازم که اۉتگن 18 ییل دوامیده مملکت بۉیلب اۉزبېک تیلی همده اۉزبېکلر مدنی‌ـ فرهنگی حیاتی رواجی اوچون قیلینگن و قیلینمه‌گن ایشلر بۉلدی.

تعلیم و تحصیل ساحه‌سیده

افغانستان‌نینگ بیر قطار شمال ولایتلری بیلیم یورتلری و اوقیتووچلرنی یېتیشتیره‌دیگن تعلیم مؤسسه‌لری قاشیده اۉزبېک تیلی و ادبیاتی دیپاتمنتلری آچیلیب فعالیتگه باشله‌دی. اما اۉزبېک تیلی‌نینگ ملکه‌لی متخصص اۉقیتووچیلری اۉته آز بۉلگنی باعث اوشبو بۉلیملر ثمره‌لی ایشلر آلیب بارالمه‌یپتیلر. اۉزبېک تیلی و ادبیاتی استاذلریگه ملکه آشیریشلری جمله‌دن ماسترلیک و دوکتورا قیلیشلری اوچون مملکت ایچکریسی و تشقریسیده لازم شرایط یره‌تیلمه‌گن.

کابل بیلیم یورتی قاشیده 1983 ییلی تأسیس اېتیلگن اۉزبېک تیلی بۉلیمی حلیگچه قیته تیکلنیب، فعالیتگه باشلمه‌گن.

معارف وزیرلیگی باشلنیشده اۉزبېکلر مکتبلری اوچون بیرینچی صنفدن تۉرتینچی صنفگچه اۉزبېک تیلی درسلیکلرینی تألیف قیلیب، آز سانده چاپ اېتیب، مکتبلرده اۉقیتیشنی باشلتگن اېدی. اما اۉشندن بېری اۉن ییلدن آشه‌راق دور اۉتیب باریشیگه قرمَی، اۉزبېک تیلی‌نینگ ینگی درسلیکلری نشر اېتیلمه‌گن. آلتینچی صنفگچه اۉزبېک تیلی درسلیگینی اۉقیگن اۉزبېک فرزندلری الّه‌قچان مکتبلرنی بیتیریب بۉلگنلر.

اۉزبیکلر یشه‌یدیگن بعضی بیر ولایتلر جمله‌دن بدخشان، بادغیس و نیمروزده اۉزبېک تیلی درسلیکلری یېتزیب بېریلمه‌گن. مذکور درسلیکلر یېتکزیلگن ولایتلرده هم کتابلر آزلیگی باعث همه اۉقووچیلرگه اۉزبېک تیلی درسلیکلری یېتمه‌گن.

اۉزبېکلر فرزندلری تعلیم آله‌دیگن مکتبلرده، اۉزبېک تیلی اۉقیتووچیلری اوچون مکتبلر چارچوبه‌سیده رسمی اۉرینلر اجره‌تیلمه‌گنی هم جدی بیر مشکل سنله‌دی. دېمک، بو مشکل باعث قطار مکتبلرده اۉزبېک تیلی اۉقیتووچیلری یۉقلیگیدن شکایت بار. عین حالده بیلیم یورتلری و معلملر یېتکزووچی تعلیم مؤسسه‌لریده اۉزبېک بۉلیملرینی بیتیرگنلرنی مکتبلرده اۉقیتووچی صفتیده کیریتلمه‌یاتگنلیکلری هم اۉزبېک تیلینی اۉقیتیش آقیمیگه سلبی تأثر اۉتکزیب کېلماقده.

مطبوعات و یېتکرمه‌لر ساحه‌سیده

ینگی دموکراتیک دورده افغانستان بۉیلب اۉزبېک تیلیده فعالیت آلیب باره‌دیگن خصوصی رادیو، تلویزیون، الکترون سایتلر، چاپ اېتیله‌دیگن گزیته و مجله‌لر آچیب فعالیت قیلیش اوچون هیچ قنده‌ی تۉسیق موجود اېمس.

افغانستان اۉزبېکلری حلیگچه هم شونده‌ی بیر فرصتدن تأثیرلی یېتکر‌مه‌لر تأسیس اېتیب، فایده‌لنه آلمه‌گنلر. مملکتده بیرینچی بۉلیب آیینه تلویزیونی تأسیس اېتیلیب فعالیتگه باشله‌گن اېدی. کېینچه‌لیک اۉزبېک و تورکمن تیللریده کۉرستوولر بېره‌دیگن باتور خصوصی تیلویزیونی هم تأسیس اېتیلگن اېدی. ایریم عامللر سبب بو ایکله تلویزیون اۉزبېکلر تیلی، ادبیاتی و مدنتیتی رونقی اوچون کوتیلگن درجه‌ده خذمت کۉرسته‌آلمه‌دی. شونینگدېک باشقه بیر قطار خصوصی رادیولر و تلویزیونلر جمله‌دن آریانا، آرزو، نور، الماس و بیرلیک تلویزیونلری و ایریم خصوصی رادیولرده اۉزبېک بۉلیملری آچیلدی. تورلی عامللر سبب اوشبو یېتکرمه‌لر آرقلی اۉزبېک تیلی‌نینگ رواجلنیشی اوچون دېیرلی ایشلر قیلینمه‌گن. شو یېتکرمه‌لر کۉرستوولری و اېشیتیریشلریده معیاری اۉزبېک تیلی قۉللنیلمه‌یدی. ملی رادیو تلویزیونیده هم بو مشکل برطرف اېتیلمه‌گن. اۉتگن 18 ییل دوامیده پایتخت کابل و اطراف ولایتلرده بعضی بیر شخصلر، انجمنلر تشبثی بیلن قطار گزیته و مجله‌لر اۉزبېک تیلیده فعالیتگه باشله‌دی. بیراق، ایریم عامللر اینیقسه اقتصادی قیینچیلیکلر باعث اوشبو نشریه‌لر فعالیتی اوزاققه چۉزیلمه‌دی.

کتاب نشر اېتیش ساحه‌سیده

تقریباً اۉتگن ایکی اۉن ییللیک مدت ایچیده افغانستان بۉیلب سناقلی کتابلر اۉزبېک تیلیده نشر اېتیلدی. بو کتابلرنینگ اېنگ کته قسمی شخصی تشبثلر، اۉزبېک تیلی‌ـ ادبیاتی جانکویرلری فداییلیگی نتیجه‌سیده چاپ اېتیلیب، کتابخوانلرگه یېتکزیب بېریلدی. ایلک‌مرته افغانستانده اۉزبېک ادبیاتی‌نینگ مهم اثرلری‌ـ بابرنامه، بابر شعرلری دیوانی، اۉتکن کونلر، یولدوزلی تونلر، امیر علیشیر نوایی‌نینگ بیر قطار اثرلری همده ایریم لغتلر کتاب نامیده‌گی فرهنگی مرکز و ایریم مدنی تشکیلاتلر سعی و حرکتی نتیجه‌سیده نشر اېتیلدی. افغانستان علملر اکادیمیسی نشر اېتگن بابر نامه‌نینگ کابل بۉلیمی‌‌نینگ فارسچه ترجمه‌سی نظرده توتیلمه‌گنده، دولتنی بو ساحه‌ده قیلگن ایشی بۉلمه‌گن.

باله‌لر ادبیاتی ساحه‌سیده هم ایریم مدنی تشکیلاتلر جمله‌دن گهواره ناملی فرهنگی تېوَره‌ک و افغانستان معلومات مرکزی (ACKU) بیر قطار کتابلرنی اۉزېېک تیلیگه ترجمه قیلیب نشر اېتگن.  

مملکت بۉیلب اۉزبېک ملتی‌نینگ فرهنگی‌ـ مدنی حیاتیگه تېگیشلی باشقه ساحه‌لرده هم ضروری ایشلر عملگه آشیریلمه‌گن. 

سۉنگی سۉز

جمهور رییس محمد اشرف غنی بوندن چمه‌سی ایکی ییل آلدین پایتخت کابلده امیر علیشیر نوایی‌نینگ خلق ارا سمپوزیمینی آچیش مراسمیده مملکتده اۉزبېک تیلی اۉرنینی پشتو و دری تیللری مقامیگه کۉتریشی باره‌سیده وعده بېرگن اېدی.

 

یقینده افغانستان جمهور رییس‌نینگ مطبوعات اداره‌سیده اۉزبېک بولیمی آچیلیب فعالیتگه باشله‌گنی دولت‌نینگ مملکتده اۉزبېک تیلیگه اعتباری کوچه‌یگنیدن درک بېره‌دی البته. بیراق، مملکتده اۉزبېک تیلی مقامینی یوکسلتیریش اوچون بو یېترلی اېمس؛

دولتنی اوزبېکلر معنوی‌ـ مدنی حیاتینی تیکلش و یوکسلتیریشی اوچون حلی کۉپ ایشلرنی عملگه آشیریشی کېره‌ک. یقینده بو خصوصده علیحده مقاله یازیب، نشر اېته‌من. 

 

[1] . حاضرگی کونده اوشبو بۉلیمنی بیتیرگنلر آره‌سیدن تاشقین بهایی، کاظم امینی، سید نورالله امینیار، عبدالبصیز مقیمی و باشقه‌لر اۉزبېک تیلیده قلم تېبره‌تیب ایریم بیلیم یورتلری و اۉقیتووچیلرنی یېتیشتیریش یوکسک تعلیم مؤسسه‌لریده فعالیت آلیب بارماقده‌لر.

[2] . اۉزبېکستانده،اۉزبېک تیلی و ادبیاتی ساحه‌سیده تحصیل آلگن متخصصلر آره‌سیدن عزیزالله آرال، نورالله آلتای، ذکرالله ایشانچ، فوزیه آرال، غلام رسول قرلوق و باشقه‌لر اۉزبېک تیلی متخصللری صفتیده ایریم علمی‌ـ ادکامیک درگاهلر و یېتکرمه(رسانه)‌لرده خذمت قیلیب، ایریملری اۉزبېک تیلیده اوزلوکسیز روشده ایجاد قیلیب کېلماقده‌لر. 

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *