حساب صلح از انتخابات جداست

الیاس طاهری

تقویم انتخابات ریاست‌جمهوری کشور که گفته می‌شود به دلیل «تلاش‌های صلح» تغییر خورده بود، بار آخر کمیسیون انتخابات، ششم ماه میزان سال جاری را زمان برگزاری آن تعیین کرد. اما به نظر می‌رسد که برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری در این تأریخ نیز چندان عملی نیست؛ زیرا در این شب‌وروزها نشست‌های زیادی پیرامون صلح دایر می‌شوند و تلاش‌ها بیشتر به طرف صلح است و انتخابات را کاملاً در حاشیه برده است.

حکومت اما هرباری که حرف از صلح و انتخابات به میان آمده، تأکید به برگزاری به موقع انتخابات کرده و گفته که تلاش‌ها برای صلح، نباید بهانه‌یی باشد تا انتخابات را منتفی کند. در تازه‌ترین مورد چهارشنبه هفته گذشته آقای غنی در نشستی در ارگ ریاست‌جمهوری به صراحت گفت که انتخابات باید بدون شک و شبهه، در زمان معین آن برگزار شود.

اما پرسشی که مطرح می‌شود این است: از میان این دو پروسه‌ی مهم و ملی، کدام یکی مهم‌تر است و اولویت دارد. صلح یا انتخابات؟ می‌توان گفت این پروسه‌ها هردو در جای خود مهم اند. به همین دلیل پاسخ دادن به این پرسش دشوار است که «صلح یا انتخابات؟». اولویت‌بندی صلح و انتخابات از لحاظ زمانی برای طرفین گفت‌وگوها نیز اکنون به یک مسئله‌ی جدی تبدیل شده است. عدم اجماع در اولویت‌بندی این دو پروسه سردرگمی‌ها را بیشتر کرده و راهِ رسیدن به هرکدام را برای طرفین دشوار می‌سازد. آن‌چه که از شروع مذاکرات نماینده‌های امریکا با طالبان تا حالا جریان داشت، به نظر می‌رسد که امریکا می‌خواهد هرچه عاجل پای خود را از ماجرای افغانستان بیرون بکشد و آن‌هم اینگونه که توافق صلح پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری صورت بگیرد تا طالبان نیز در انتخابات شرکت داشته باشند. زلمی خلیل‌زاد نماینده‌ی ویژه امریکا برای صلح افغانستان، باری در یکی از مصاحبه‌هایش گفته بود که رسیدن به صلح پیش از انتخابات بهتر است؛ زیرا باعث می‌شود که «طالبان نیز در انتخابات مشارکت داشته باشند.» این حرف خلیل‌زاد به صورت روشن بیان موضع امریکا در قبال دو روند متفاوت «صلح» و «انتخابات» در افغانستان است. انتخابات ریاست‌جمهوری که طبق تقویم کمیسیون قرار بود به تأریخ 31 حمل برگزار شود، به پیشنهاد امریکایی‌ها به تعویق افتاد. حالا نیز تلاش‌های امریکا به همین نقطه متمرکز است که بتواند پیش از انتخابات طالبان را به یک توافق صلح قانع سازد. اینکه چه‌گونه صلحی خواهد بود مطمئناً برای امریکا چندان مهم نیست. در حال حاضر برای دولت امریکا این مهم است که پایش را از ماجرای 19 ساله‌ی کشور ما بیرون کشیده و از طالبان ضمانت بگیرد که از خاک افغانستان علیه امریکا استفاده نمی‌شود.

مایک پومپئو وزیر خارجه امریکا که چندی پیش به افغانستان سفر داشت، در دیدار با رهبران حکومت اظهار امیدواری کرده بود که تا اول ماه سپتمبر (حدود یک‌ونیم ماه دیگر) توافق صلح با طالبان صورت بگیرد. هرچند حکومت افغانستان نیز امیدواری مشابه دارد؛ اما در عین زمان به برگزاری به‌موقع انتخابات تأکید می‌کند. از سویی هم شایعاتی وجود دارد که گویا زلمی خلیل‌زاد به تازگی در صحبت‌های غیررسمی خود در برخی نشست‌ها گفته‌است، تا با طالبان به توافق صلح نرسند، انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان برگزار نخواهد شد. اگر این حقیقت داشته باشد، بحث انتخابات از همین حالا منتفی است و این به معنای آن است که امریکا بدون در نظر گرفتن دیدگاهِ دولت افغانستان، هرچه بخواهد کار را از دل خود می‌کند. امریکا نباید پروسه‌یی را که به مردم اجازه می‌دهد اراده‌ی شان را تمثیل کنند، از آن‌ها بگیرد و قربانی یک روند دیگر کند.

چگونه صلحی در راه است؟

صلح خواست تمام شهروندان افغانستان است. همه‌ی مردم خواهان ختم جنگ و خشونت و باز شدن یک دریچه‌ و صفحه‌ی نو در کشور هستند که دیگر خونریزی و ویرانی را شاهد نباشند. اما اینکه این صلح چگونه به‌دست می‌آید و چه هزینه‌یی برمی‌دارد، باید با تأمل به آن نگریست و هشیارانه گام برداشت. حفظ دست‌آوردهای 18 سال گذشته یکی از مهم‌ترین مواردی است که می‌توان گفت خط قرمز نظام و مردم است و به هیچ وجه قابل معامله نیست. افغانستان دیگر فرق کرده و هرگز به گذشته‌های سیاه بر نمی‌گردد. صلح عجولانه که دست‌آوردهای 18 ساله را به مخاطره اندازد، قابل قبول نیست. یکی از این دست‌آوردها افغانستان نوین با نسل نو آن است که دوره سیاه طالبانی را مردود شمرده و برای آن قربانی‌های بی‌شمار داده‌است.

صلحی که به میان می‌آید باید طوری باشد که افغانستان را روی پای خودش استوار کند. نه اینکه همچنان متکی به کمک کشورهای بیرونی بماند و یا بدتر از گذشته شود. این به دست نمی‌آید؛ مگر اینکه گام‌ها در راستای صلح هشیارانه و آهسته برداشته شوند. صلح افغانستان ابعاد پیچیده‌یی دارد که نیازمند کار و تلاش بیشتر است. به صورت عجولانه نمی‌شود به این ماجرا طوری پایان داد که خواست مردم رنج‌دیده‌ی ما است. با عجله نمی‌شود به این مهم دست یافت. آقای غنی نیز در صحبت‌های چهارشنبه هفته گذشته خود تأکید کرد که دولت و مردم افغانستان باید در پی صلحی باشد که کشور را از وابستگی به کمک‌های خارجی آزاد کند و کمک کند که افغانستان به خودکفایی برسد. رییس‌جمهور افزود که این پروسه‌ی صلح نباید وسیله شود که ما وابسته‌تر شویم؛ بلکه منتج به صلحی شود که ما را از وابستگی بیرون کند.

اما متأسفانه برخی نشانه‌ها دیده می‌شود و چنین به نظر می‌رسد که با سرنوشت مردم افغانستان معامله‌ صورت می‌گیرد. در یک ابراز نظر بدبینانه می‌توان گفت که معامله‌ی بزرگی با آینده‌ی افغانستان در حال اجرا شدن است. امریکا که 19 سال پیش به افغانستان آمد و نظام طالبان را سقوط داد، پول‌های هنگفتی اینجا به مصرف رساند، در بخش‌های گوناگون سرمایه‌گذاری کرد و برای ساختن افغانستان نوین با مردم و دولت ما یکجا کار کرد، نباید حالا آن را با عدم تدبیر یا سطحی‌نگری یک‌باره به دست طالبان بسپارد. امریکا باید با حمایت قاطع از موضع حکومت افغانستان، به طالبان بفهماند که این دست‌آوردهای 18 ساله قابل معامله نیست و طالب باید با ارزش‌های جدید کنار بیاید.

از جانبی هم این نگرانی‌ها که پیمان صلح به احتمال زیاد با مشکلات همراه خواهد بود – بیشتر از اینجا نشأت می‌گیرد که گفته می‌شود امریکا با طالبان روی خروج نیروهای خارجی به توافق رسیده است. این نگرانی در ذهن همه به میان آمده که خروج امریکا مبادا عجولانه و غیرمسوولانه باشد. به تازگی سلام‌وطندار به قول شماری از مقام‌های پیشین طالبان گزارش داده که بر اساس معلومات آنان، نمایند‌گان امریکا و طالبان در نشست قطر روی زمان‌بندی خروج نیروهای خارجی از افغانستان توافق کرده‌اند.

مولوی قلم‌الدین، از مقام‌های پیشین طالبان به سلام‌وطندار گفته که روز چهارشنبه نشستی درباره‌ی صلح افغانستان در چین برگزار شده و نماینده‌گان شماری از کشورها نیز در آن حضور داشتند. او گفته، زلمی خلیل‌زاد نماینده‌ی ویژه‌ی وزارت خارجه‌ی امریکا برای صلح افغانستان نیز در این نشست حضور داشته و درباره‌ی توافق امریکا و طالبان بر سر خروج نیروهای خارجی به اشتراک‌کنندگان این نشست معلومات ارایه می‌کند.

این مقام پیشین طالبان همچنان افزوده که نمایندگان امریکا و طالبان روز سه‌شنبه، (18 سرطان) در دوحه بر سر خروج نیروهای خارجی از افغانستان توافق کرده‌اند و آقای خلیل‌زاد پس از نشست چین به امریکا می‌رود. به گفته‌ی او، توافق‌نامه‌ی خروج نیروهای خارجی از افغانستان، پس از بازگشت خلیل‌زاد از امریکا، در ادامه‌ی نشست دور هفتم و در حضور نمایندگان سازمان ملل و دیگر کشورها، به امضا می‌رسد. سید اکبرآغا، یکی دیگر از مقام پیشین طالبان نیز گفته که از نشست سه‌شنبه هفته گذشته‌ی قطر چنین استنباط می‌شود که دو طرف روی خروج نیروهای خارجی از کشور به توافق رسیده‌اند.

با این همه دیده می‌شود که ایالات متحده امریکا بدون وقع گذاشتن به خواست مردم بزرگ افغانستان و حکومتی که سال‌ها از آن حمایت کرده و شریک استراتژیک آن محسوب می‌شود، کار را از دل خود می‌کند. مردم از جزئیات گفت‌وگو و توافق صلح امریکا با طالبان هیچ‌گونه اطلاعات در اختیار ندارند. حکومت که نماینده مردم است نیز معلومات آن‌چنانی ندارد و به نظر می‌رسد که به شدت در حاشیه قرار گرفته است.

بنابراین با توجه به شرایط کنونی، لازم است که از حکومت حمایت شود تا در گفت‌وگوهایی که احتمالاً پس از توافق امریکا با طالبان، میان حکومت و طالبان صورت بگیرد، نظریات شهروندان از مجرای حکومت به صورت قوی و با پشتوانه‌ی مردمی انعکاس یابد. چه سیاسیون بیرون از حکومت که اغلب مخالفان سیاسی و رقبای انتخاباتی آقای غنی هستند و چه شهروندان عادی باید در این شرایط حساس منافع فردی را کنار گذاشته و از موضع کنونی حکومت درباره صلح، حمایت کنند تا با آینده‌ی افغانستان بازی صورت نگیرد. در حال حاضر هیچ راهِ بهتر دیگری جز حمایت از حکومت وجود ندارد. هرگونه تضعیف حکومت، به معنای هم‌سو شدن با گروه تروریستی طالبان است که تحت هیچ شرایطی از کشتنِ افراد بی‌گناه و حتا کودکان معصوم دست‌بردار نیستند. انتخابات ریاست‌جمهوری باید به تأریخ تعیین شده برگزار شود. درست است که گفت‌وگوها و مذاکرات صلح نیز مهم است؛ اما باید روال عادی خود را بپیماید تا یک صلح دوامدار و همه‌شمول که تمامی ارزش‌های ما را در خود حفظ کند، به وجود بیاید. صلح و انتخابات، هردو مهم است و هیچ کدام را نمی‌توان کنار گذاشت. اما قربانی کردن انتخابات که اصلی‌ترین شاخصه‌ی دموکراسی است، بازهم به معنای نادیده انگاشتن مردم‌سالاری، ارزش‌های به دست‌آمده و پشت پا زدن به قانون است. اما انتخابات به قطع که مانع صلح نیست.

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *