فرصت بی‌پیشنه برای ختم جنگ در افغانستان

محمدعالم کوهکن

هیأت بلند پایه‌ی پاکستان اخیراً سفری به امریکا داشت و عمران خان صدراعظم این کشور با دونالد ترامپ رییس‌جمهور این کشور دیدار کرد. مقامات اسلام‌آباد امیدوار اند که این سفر صدراعظم پاکستان به واشنگتن، سبب احیای مناسبات میان دو کشور شود.

روابط امریکا و پاکستان در چند سال گذشته ظاهراً بر سر مسأله‌ی مبارزه با تروریزم در منطقه به سستی گرایید. واشنگتن کمک‌های اقتصادی و نظامی‌اش را که در گذشته به پاکستان ارایه می‌کرد، به تعلیق درآورد. در پی تنش نسبی در مناسبات هردو کشور مقامات پاکستان بیشتر از گذشته به چین رو آوردند و با دولت روسیه‌ـ رقیب دیگر امریکا روابط برقرار کرد.

سردی مناسبات میان واشنگتن و اسلام‌آباد برای مقامات دو کشوری که بیشتر از 75 سال با هم روابط نزدیک و همکاری داشتند خوش‌‌آیند نبود. پاکستان در منطقه از جمله‌ی کشورهایی است که در گذشته بیشترین سود را از دوستی با امریکا برده‌است. چین و روسیه هیچ‌گاه در امر اراېه‌ی کمک‌های نظامی و اقتصادی به پاکستان نمی‌توانند جای امریکا را پر کنند.

امریکا خیلی زود پس استقلال پاکستان مناسبات دوستانه با اسلام‌آباد برقرار کرد. امریکا برای مقابله در برابر گسترش نفوذ نظام سوسیالیستی شوروی وقت به جنوب آسیا به دوستی استراتیژیک کشور چون پاکستان نیاز داشت. همین‌گونه پاکستان تازه تأسیس به کمک‌های درازمدت نظامی و اقتصادی امریکا چشم دوخته بود. در حقیقت این دو نیاز عامل اساسی برقراری مناسبات ستراتیژیک میان این دو کشور بود.

پاکستان در سال 1954 به سازمان آسیای جنوب شرقی (سیتو) و در سال 1955 به سازمان پیمان مرکزی (سنتو) که هردو سازمان در همکاری نزدیک با امریکا فعال بود، پیوست. و این اقدام اسلام‌آباد پاکستان را در رده‌ی کشورهای ضد کمونیزم قرار داد.

مناسبات پاکستان با امریکا در گذشته با کش و قوس‌هایی هم‌راه بوده است. امریکا در جنگ سال‌های 1965 و 1971 با هند از پاکستان طرفداری نکردند. پاکستانی‌ها متوجه شدند که امریکا در همه موارد برای اسلام‌آباد دوست قابل اعتماد نیست.

همکاری میان امریکا و پاکستان پس از لشکرکشی شوروی سابق به افغانستان در سال 1971 به بلند‌ترین سطح آن رسید. امریکا به سال 1981 3.2 میلیارد دالر به پاکستان اهدا کرد، تا با چالش‌های نظامی و امنیتی‌اش مقابله کند.

پاکستان با استفاده از کمک‌های سخاوت‌مندانه امریکا توانست صاحب سلاح هستوی شود.

پس از بیرون شدن قوای نظامی شوروی سابق از افغانستان و فروپاشی دولت شوروی و ختم جنگ سرد در سال 1991 میزان روابط‌ امریکا با پاکستان کم‌رنگ شد. و این زمانی بود که اسلام‌آباد چین را به عنوان متحد و حامی خود برگزید و روابط اقتصادی میان پیکن و اسلام‌آباد گسترش یافت. دوری مناسبات امریکا و پاکستان و تحکیم روابط اسلام‌آباد و پیکن برای مقامات چین خوش‌آیند بود. باری جیانگ زِمین رییس‌جمهور سابق چین گفته که پاکستان برای کشورش در حد پیکن اهمیت دارد.

تمایل پاکستان متحد منطقوی امریکا به سوی رقیبش‌ـ چین برای مقامات امریکا دلپذیر نبود. حادثه‌ی 11 سپتامبر 2001 بهانه‌ای به امریکا داد تا در مقابله با ترویزم در افغانستان حضور نظامی پیدا کند. واشنگتن از پاکستان حامی اصلی طالبان و القاعده خواست تا با امریکا و متحدینش در مبارزه علیه تروریزم وارد همکاری شود. اسلام‌آباد به ظاهر چاره‌ای جز اطاعت از این خواست واشنگتن نداشت.

نظامیان و دستگاه استخبارات پاکستان که از سابقه‌ی حمایت تروریستان برخوردار بودند، برای دهشت‌افگنان بین‌المللی و طالبان اجازه دادند تا در پناه‌گاه امن در خاک پاکستان داشته باشند. اسلام‌آباد حمایت‌های مالی دریافتی از امریکا برای مبارزه علیه تروریزم را بار دیگر جهت تقویت حلقه‌های دهشت‌افگنی و شبکه‌های ضد حکومت افغانستان چون طالبان و گروه حقانی استفاده کرد.

مقامات واشنگتن از این حرکات تروریست‌پروری پاکستان آگاه بودند، اما به هر دلیلی که برای ما خیلی روشن نیست، نتوانست و یا نخواست اسلام‌آباد را در کارزار مبارزه علیه دهشت‌افگنی با جهان به همکاری صادقانه مجبور کند.

نخستین بار حکومت دونالد ترامپ در چند سال اخیر فشارهای نسبی سیاسی و اقتصادی را به حکومت پاکستان وارد آورد تا طالبان را برای انجام گفت‌وگوها برای ختم جنگ در افغانستان وادار کند.

بدون شک مقامات اسلام‌آباد از شرایط پیش آمده بیشترین استفاده را به نفع خود در نظر دارند. امریکا برای ختم جنگ در افغانستان به همکاری پاکستان ضرورت دارد. سفر اخیر مقامات بلندپایه‌ی پاکستان به واشنگتن به همین منظور صورت گرفته است.

احیای مناسبات پاکستان و امریکا، رفع تعزیرات واشنگتن در عرصه‌ی همکاری‌های نظامی و اقتصادی امریکا به پاکستان و نیل به نفوذِ در حد امکان اسلام‌آباد در افغانستان پس از نیل به توافق صلح از جمله مسایلی اند که هیأت بلندرتبه‌ی پاکستان از سفر واشنگتن مطمح در نظر دارند.

ماه‌هاست که رهبری پاکستان برای ختم جنگ و کشانیدن طالبان به میز مذاکره با مقامات افغان و واشنگتن وعده می‌دهند. عمران خان صدراعظم پاکستان بار دیگر به دونالد ترامپ در مورد برقراری صلح از راه مذاکرات وعده داد. هنوز معلوم نیست وعده‌های خان مانند اسلافش در حد وعده باقی خواهد ماند و یا صادقانه در راستای تأمین صلح در افغانستان همکاری خواهد کرد.

در این میان آن‌چه روشن به نظر می‌رسد، تصمیم و جدیت بی‌سابقه‌ی واشنگتن برای ختم جنگ از راه مذاکره و شرکت مسالمت‌آمیز طالبان در قدرت افغانستان است. حالا فرصت بی‌پیشینه‌یی برای پایان جنگ‌های چندین ساله مردم افغانستان پیش آمده‌است. این دیگر مربوط به دولت افغانستان، حلقات سیاسی مطرح افغان، طالبان و طرف‌های ذیدخل در قضایای افغانستان است که چگونه می‌توانند از این فرصت طلایی برای ختم جنگ و زدودن تروریزم استفاده کنند.

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *