صد سالگی استقلال؛ کاخ دارالامان توسط رییس‌جمهور گشایش یافت

الیاس طاهری

مداوای پیکر زخم خورده‌ی قصر دارالامان هم‌زمان با برگزاری جشن صد سالگی استقلال کشور، به پایان رسید و این بنای بزرگ یک بار دیگر به پا ایستاده‌است. شکوه خود را هرچند نه به آن شکلِ اولی- اما تاحدودی باز یافته و در تپه‌یی در جنوب غرب شهر کابل با رنگ روشنی- این روزها توجه هر رهگذر را به خود جلب کرده و در چشمِ بیننده خودنمایی می‌کند.

رییس‌جمهور غنی ناوقت شب چهارشنبه، 30 اسد، در مراسم افتتاح قصر بازسازی شده‌ی دارالامان گفت که هدف از بازسازی قصر این نیست که ملت فقیر افغانستان به کاخ نیاز دارد؛ بلکه به این خاطر است که «نشان بدهیم هر قدر فقیر شویم، هویت فروش نیستیم و تسلیم نمی‌شویم.»

رییس‌جمهور غنی همچنان افزود: «تجلیل از استقلال افغانستان به این خاطر مهم است که برای تروریستان و دشمنان افغانستان این پیام را بفرستیم که این ملت عظیم بارها و بارها از خاکستر و ویرانه‌ها سر بلند کرده و به پیروزی رسیده اند.»

رییس‌جمهور گفت: «دشمنان افغانستان بسیار تلاش کردند که نمادهای تاریخی کشور را از بین ببرند، اما موفق نشدند.» به گفته‌ی او، «هدف از بین بردن عمارت‌ها نبود. هدف اساسی این بود که با تمسخر و ویرانی این عمارت‌ها، افغانستان را از تاریخ، از گذشته، غرور و وقارش جدا سازند و یک جامعه تجرید شده از تاریخ و هویت به آسانی نرم می‌شود و فرمان‌بردار می‌شود.»

آقای غنی، به قضیه‌ی هدف قرار دادن مقبره سلطان محمود غزنوی نیز اشاره کرد و گفت: «آن‌ها نمی‌دانند محمود غزنوی یک قبر نیست، بلکه پایه‌ای از هویت تاریخی ماست.»

رییس‌جمهور همچنان از ویرانی بودای بامیان یادآوری کرد و افزود که «انهدام تندیس بودا در بامیان توسط باروت‌های هدیه شده از دشمنان مضطرب و شیطان خوی و حسود افغانستان صورت گرفت تا افغانستان را از تمدن کهن‌اش جدا سازد، اما ناکام شدند.»

به گفته‌ی رییس‌جمهور: «بودای ساخته شده از خاک ویران شد؛ ولی بودایی که نشان می‌دهد ما هیچ‌گاه بی‌معرفت و علم نبوده‌ایم، قابل ویرانی و انفجار نیست. هیچ باروتی نمی‌تواند هویت ملی ما را انفجار دهد.»

مراسم گرامی‌داشت از صدمین سالگرد استرداد استقلال کشور و بازگشایی قصر دارالامان، قرار بود در 28 اسد برگزار شود؛ اما به دنبال حمله انتحاری بر یک مراسم عروسی در حوزه ششم شهر کابل که در پی آن حدود 80 تن کشته شدند، به تعویق افتاد.

قصر دارالامان، به فاصله‌ی 8 کیلومتر در جنوب غرب شهر کابل، در حوزه‌ی چهاردهی که پیش از آن افشارتپه نام داشته، در زمان پادشاهی امان‌الله خان، زیر نظر گروهی از انجنیران آلمانی ساخته شد. بر بنیاد برخی منابع، شاه، سنگ بنای قصر دارالامان را در سال 1304 گذاشت و در سال 1306 کار ساخت آن تکمیل شد. اما براساس برخی منابع دیگر، سنگ تهداب قصر در سال 1302 گذاشته شده‌است.

یک گروه 22 نفری از انجنیران آلمانی با حدود 700 تن از کارگران داخلی این قصر را در مدت 2 سال به پایه‌ی اکمال رساندند. پس از تکمیل ساخت آن، شاه امان‌الله خان فقط برای دو سال از این کاخ به‌عنوان دارالحکومه استفاده کرد و بعد از آن سلطنت‌اش از سوی حبیب‌الله کلکانی با سقوط مواجه شد. این قصر در سه منزل و دارای 155 اتاق بزرگ و کوچک است. مسوولان پروژه بازسازی قصر دارالامان گفته‌اند، این بنا نخستین ساختمان کانکریتی در افغانستان می‌باشد.

چرا امان‌الله قصر را ساخت؟

در اذهان خیلی‌ها در آن زمان شک و تردیدها و پرسش‌هایی ایجاد شده بود که چرا شاه دست به ساختن چنین عمارتی می‌زند؛ اما بعدها با توضیحات امان‌الله خان، به این شک و تردیدها پاسخ داده شد. شماری هم در حال حاضر انتقاد می‌کنند که چه لزومی داشت تا در اوضاع نابسامان اقتصادی‌ای که دامن‌گیر کشور بود، به ساخت یک کاخ تجملی و پرهزینه اقدام شود. اما شاه جوان و ترقی‌خواه برای این پرسش‌ها پاسخ‌های مستدل ارائه کرده بود.

گفته می‌شود شاه در زمان تهداب‌گذاری قصر دارالامان، به سخنرانی پرداخت و این بیت معروف از شعر حضرت سعدی را با تأکید خواند:

يا مكن با پيل بانان دوستي

يا بنا كن خانه‌ای در خورد پيل

امان‌الله با خوانش این بیت سعدی، خواست منظورش از این کار را توضیح بدهد که تنها ساختنِ یک قصر مقصد او نیست؛ بلکه قرار است شهری به نام «شهر دارالامان» در این منطقه ایجاد شود. شهری که می‌بایست با معیارهای زمان در کشورهای پیشرفته بنا گردد. عمارت قصر دارالامان به‌عنوان نخستین بنای شهر دارالامان برای استفاده‌ی حکومت روی دست گرفته شده بود.

تراکم جمعیت در شهر کهنه‌ی کابل و آب غیرصحی که بارها سبب شیوع مرض وبا (کولرا) و دیگر بیماری‌ها می‌شد و هر بار تلفات بسیاری بر جا می‌گذاشت، یکی از دلایلی بود که شاه را واداشت تا برای کاهش ازدحام اهالی و کاهش امراض در شهر کهنه کاری کند.

دلیل مهم دیگرِ ایجاد شهر دارالامان این بود که باید تمامی وزارت‌خانه‌ها و دیگر اداره‌های دولتی در این محل انتقال یابد. جایی که بتواند به نیازمندی‌های ادارات پاسخ دهد و از طرف دیگر چون پس از گرفتن استقلال، سفرِ مقام‌های بیرونی و سفرای کشورهای مختلف به افغانستان شروع شده بود، شاه می‌خواست شهری با معیارهای روز ساخته شود. از نظر شاه امان‌الله خان، در گذشته افغانستان در انزوا بود و دنیا با آن ارتباطی نداشت؛ اما پس از استقلال، رفت‌وآمد شخصیت‌های خارجی و اقامت سفرا و سفارت‌خانه‌ها در کابل، ایجاب وجود شهری با خصوصیت شهرهای مدرن را می‌کرد.

اما حدود یک قرن بعد از امان‌الله، محمد اشرف غنی رییس‌جمهور فعلی کشور خود را تکمیل کننده‌ی فصل ناتمامِ امان‌الله خان، شاه ترقی‌خواه افغانستان معرفی می‌کند. رویای شاه به‌ویژه ایجاد کمپلکس اداری قصر دارالامان در آن زمان ناکام ماند؛ اما دیده شود که حکومت تحت رهبری آقای غنی می‌تواند این بخشی از فصلِ ناتمام امان‌الله را تکمیل کند یا خیر.

آقای غنی همواره می‌گفت که باید اداره‌های دولتی به منطقه‌ی دارالامان در غرب کابل منتقل و قصرهای موجود در این منطقه به‌خصوص قصر دارالامان بازسازی شود تا مفکوره‌ی امان‌الله خان، به حقیقت مبدل شود.

انتقال وزارت‌خانه‌ها به منطقه‌ی دارالامان کابل و اعمار ده هزار واحد مسکونی با کمک مالی چین، نیز از برنامه‌های حکومت در سال‌های آینده گفته شده‌است. قرار است کمپلکس اداری قصر دارالامان که تمامی وزارت‌خانه‌ها را در بر می‌گیرد، در قسمت شرقی قصر و ساختمان ولسی جرگه، در دو مرحله و در مساحت بیش از ۵۰ هکتار زمین ساخته شود.

قصر شاهد چه تحولاتی بود؟

این کاخ، در یک قرن گذشته فراز و فرودهای زیادی را تجربه کرد و شاهد جنگ‌های خونین زیادی در دوره‌های مختلف بود.

این بنا، چند سالی پس از اعمار، سنگ و چوب آن شاهد تحولات در بخش‌های مختلف از جمله جنگ‌ها و تحولات سیاسی بود که در پی هر جنگ، خودش بیشتر آسیب می‌دید. روزگاری، قصر خط نخست جنگ میان جناح‌های درگیر بود و به همین دلیل در و دیوار و بدنه‌ی قصر هدف گلوله‌های راکت، توپ، مرمی و انواع مختلف سلاح ثقلیه و خفیفه قرار گرفت. این قصر پس از ویرانیِ تقریباً کامل، سال‌ها مخروب و متروک ماند و با پیکرِ زخم‌ خورده و بدنه‌ی ویرانش، باشندگان کابل را به یاد روزهای تلخ و جنگ‌های خونین می‌انداخت.

زمانی که حبیب‌الله کلکانی علیه امان‌الله خان شورش کرد و قدرت را از وی گرفت، کاخ دارالامان شاهد نخستین ضربات و زخم‌هایی بود که به پیکرش وارد شد. در زمان ظاهرشاه که وزارت فواید عامه در آن مستقر بود، قصر دچار آتش‌سوزی شد و آسیب دید. پس از آن، وزارت عدلیه در آن جای گرفت. در زمان ریاست جمهوری داوودخان در دهه‌ی ۱۹۷۰ لویه‌جرگه قانون اساسی در اتاق بیضوی همین قصر برگزار شد. پس از کودتای هفت ثور، زمانی که حفیظ‌الله امین به قدرت رسید، دفتر ریاست جمهوری و تمامی اداره‌های مربوط به آن، به این قصر منتقل شدند.

در سال‌های دهه‌ی شصت خورشیدی، وزارت دفاع کشور از این قصر استفاده می‌کرد. در کودتای ۱۶ دلو ۱۳۶۸ خورشیدی به رهبری جنرال شهنواز تنی، وزیر دفاع پیشین افغانستان علیه دولت دکتر نجیب‌الله، این محل هدف بمباران قرار گرفت و بخشی از آن ویران شد.

اما در زمان حکومت مجاهدین، آسیب بسیار جدی به این قصر وارد شد و به دلیل بمب‌گذاری‌ها، بخش‌های زیادی از آن به ویرانه مبدل شد.

شماری از آگاهان فرهنگی به این باورند که بازسازی قصر، دارای اهمیت‌های زیاد فرهنگی و تأریخی است. رسول باوری استاد دانشگاه و سرپرست پیشین وزارت اطلاعات و فرهنگ به این باور است که بازسازی قصر: «نخست یک دوره از انکشاف افغانستان را در اذهان مردم بازسازی می‌کند. دوم، یک پدیده‌ی تأریخی است که بازسازی می‌شود و این خود دارای ارزش است. و سوم، از این جهت اهمیت دارد که مردم به افتخار صدمین سال استرداد استقلال افغانستان، بازسازی یک پدیده‌ی تأریخی که در جریان جنگ‌ها مخروب گشته بود، باز می‌بینند.

بازسازی قصر حدود ده میلیون دالر هزینه برداشته و قرار است از بخش‌هایی این کاخ به حیث موزیم افتخارات افغانستان، گالری ملی و هنرستان و از بخش دیگر آن به عنوان مهمان‌خانه دولتی استفاده شود.

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *