“مهمان آتنگدن اولوغ”

مهمان نینگ اۉرنی اۉزبېکلر فرهنگیده

محمدعالم کوهکن

ییر کره‌سیده حیات کېچیره‌دیگن انسانی جامعه‌لرده هر بیر خلق اۉزیگه خاص فرهنگ، عرف‌-عادت، رسم و عنعنه‌لرینی یره‌تیب، اۉزی نینگ یشش طرزی، مدنیتی، تیلی و ادبیاتی بیلن باشقه‌لردن اجره‌لیب توره‌دی. اۉزبېک ملتی هم اۉز تأریخی و فرهنگی حیاتی نینگ تورلی جلوه‌لری بیلن بی مثال مدنی خزینه یره‌تگن ملتلر قطاریده توره‌دی.

اۉزبېکلر نینگ مدنیت‌پرور اجدادلری دنیا مدنیتی نینگ شکللنیشیگه کته حصه قۉشگنلر. اولردن قالگن بی بها معنوی بایلیکلر و تأریخی یادگارلیکلر ادعامیز نینگ انکار اېتیب بۉلمه‌یدیگن دلیلی دیر. اوزاق اۉتمیشلردن بېری اۉزبېکلر نینگ حیات دوامیده یره‌تگن فلکلور خزینه‌سی، معنوی میراثی و فرهنگی باشقه خلقلر تامانیدن اۉرگنیلیب، اعتراف اېتیلماقده.

خلقیمیز یره‌تگن مقاللر و ضرب‌المثللرده چېکسیز معنالر و اۉزبېک ملتی نینگ انسانی قدریتلر و حیاتگه بۉلگن صمیمی یانده‌شوویدن درک بېره‌دی. اۉزبېکلر نینگ انسان ذاتیگه بۉلگن چېکسیز حرمتی اوشبو مقاللرده اۉز انعکاسینی تاپگن.

اۉزبېک خلقی اۉزی نینگ مهمان دوستلیگی بیلن مشهور. اۉزبېک نینگ مهمان‌سېورلیگی فقط ادعا اېمس، بلکه اوشبو ازلی خصلت اۉزبېک ملتی نینگ قانی و طبیعتیده یوغریلگن مهم قدریتلردن سنه‌له‌دی. اۉزبېک مهمان دوستلیگی حیات آقیمیده یره‌تیلگن مقاللریده عکس اېتیب توره‌دی.

بو یېرده اوشبو مقاللردن ایریملری اوستیده توخته‌له‌میز.

مهمان آتنگدن اولوغ

افغانستان اۉزبېکلری آره‌سیده مهمان حقیده بیر قطار مقاللر موجود. اوشبو مقاللرده مهمان نینگ عزیزلیگی، اولوغلیگی افاده‌لنه‌دی. انه شو مقاللردن بیری “مهمان آتنگندن اولوغ” مقالی دیر.

معلوم که اۉزبېکلرده آته مقامی و منزلتی اۉته اولوغ و یوکسک. آته بویوک انسان، آته گه حرمت- احترام کۉرسه‌تیش، آته‌نی عزیز توتیش، حذمتینی قیلیش هر بیر اۉزبېک فرزندی اوچون ضرور. اۉزبېکلر حیاتده آته‌لرینی راضی سقلش، اولرنینگ دعاسینی آلیش اوچون بار فرصتلر و امکانلردن فایده‌لنه‌دیلر. آته‌لر حیاتده بۉلگنده، آته‌نی سیزلش، یۉلده آته‌دن آلدینگگه اۉتیب یورمسلیک، دسترخوان اوستیده آته‌دن آلدین یېمککه قۉل اوزه‌تمسلیک، آته‌نی همه‌دن بلند جایده یېرلشتیریش، آته‌لر بویروغلرینی ایکیلنمسدن اۉز وقتیده بجریش، آته آلدیده بلند سېس بیلن گپیرمسلیک، آته ناخوش بۉلگنده اېنگ یخشی طبیبلر گه قره‌تتیریب، معالجه قیلیش و شونگه اۉخشش خذمتلرنی آته‌لر برابریده عملگه آشیریش اۉزبېکلر نینگ مهم اجتماعی-فرهنگی قدریتلریدن حسابله‌نیب، فرزندلری آدیده قۉییلگن کېچیکتیریلمس اخلاقی و اجتماعی بورچ سنه‌له‌دی.

آته‌لر دنیادن اۉتگندن سۉنگ هم آته‌نینگ حیاتده اَیتیب کېتگن اۉگیت- نصیحتلرینی اېسلب، عملگه آشیریش، آته‌لر نینگ مادی و معنوی میراثلرینی یۉقتمسلیک، آته‌لر دوستلرینی حرمت قیلیب، اولر بیلن دایمی دوستانه مناسبتده بۉلیش، آته‌لر روحینی خوشنود قیلیش اوچون ختم قرآن و خیراتلر اۉتکزیش، اۉزبېک فرزندلری نینگ آته‌لر گه بۉلگن محکم صاف و صمیمی محبتی نینگ مهم رمزی اۉله‌راق عملی اېتیله‌دی.

“مهمان آتنگدن اولوغ” دېگن مقالده، اۉزبېکلر اوچون مهمان نینگ نه قدر محترم و عزیزلیگی تۉغریسیده‌گی توشونچه اۉز افاده‌سینی تاپگن. مهمان سېورلیک موضوعی اۉزبېکلر نینگ بو مقالیده‌گی مضمون بیلن چېکلنمه‌یدی. اۉزبېکلر فرهنگیده مهمان نینگ قدری و اۉرنی قنچه یوکسک اېکنی باشقه بیر قطار مقاللریمیزده هم عکس اېتدیریلگن.

مهمان کېلر اېشیکدن، رزقی کېلر تېشیکدن

اۉزبېکلر مهمان نینگ عزتینی به‌جا کېلتیریش اوچون اۉزیده‌گی بارینی ایه‌مه‌یدی. باشقه بیر عباره بیلن ایتگنده اۉزبېکلر آره‌سیده مهمانلر اوچون رنگمه- رنگ دسترخوان یسش، یخشی ضیافت بېریش اۉته مهم. قدیم- قدیملردن بېری اۉزبېک خاندانیده اېنگ یخشی میوه- چېوه‌لرنی، بۉرداقیلرنی فقط عزیز مهمانلر اوچون اسره‌یدیلر. هیچ بیر اۉزبېک مهمان اوچون صرفله‌گنی پولی و مالی حسرتینی یېمه‌یدی. در حقیقت اۉزبېکلر آره‌سیده مهمانگه صرفله‌گنینگنی تېنگری بیر نېچه برابر قه‌یتره‌دی دېگن ایشانچ و اعتقاد موجود. انه‌شو باعث بۉلسه کېره‌ک، افغانستان اۉزبېکلری آره‌سیده “مهمان کېلر اېشیکدن، رزقی کېلر تېشیکدن” دېگن مقال کۉپ قۉللنیله‌دی.

اۉزبېکلریمیز مهمانلری آلدیده شرمنده بۉلیشیدن قۉرقه‌دیلر. شونینگ اوچون “مهمان شرمنده‌سی قیلمه‌” دېگن عباره نی اۉزبېکلر اینیقسه اۉزبېک عیاللری کۉپ ایشلته‌دیلر.

یېتمه‌ی[1] اوندن آش بۉلر، مهمان وقتی خوش بۉلر

اۉزبېکلر یره‌تگن بو مقالده بیر قره‌شده مهماندن قاچمسلیک و مهماندن چۉچیمسلیککه عاید توشونچه افاده‌لنسه-ده؛ باشقه بیر تاماندن، مهمان نی آز نرسه یعنی کم مقدارده اون صرفلب آش پیریش بیلن خوش قیلیش مملکنلیگی تصویر‌لنه‌دی. شونینگدېک مقالده، مهمان و آش اۉرته‌سیده مناسبت موجودلیگینی هم انگله‌تیله‌دی. معلوم که اوندن آش قیلیشده اۉزبېک عیاللری اۉته ماهر بۉلگنلر. اۉزبېکلر خاندانلریده اوندن و خمیردن خیلمه‌-خیل مزه‌لی آشلر پیشیریله‌دی. افغانستانلیک اۉزبېکلر عایله‌لریده مهمانلر آلدیده باشقه تورلی طعاملر و آذیق آوقتلردن علاوه، تنسیق آش پیریش عنعنه‌سی هم بار بۉلگن. اۉزبېک عیاللری اۉتمیشده خمیردن تورلی آشلر تیارلب آشپزلیک و فراشلیکده اۉز قابلیتلرینی نمایان اېتیب کېلگنلر. در واقع اۉزبېک عیاللری مهمانلر ضیافتیده باشقه غذالر یانیده هر دایم آش پیریشیب، مزه‌لی آشلر بیلن مهمانلرنی خوش قیلگنلر.

اۉزبېک عیاللری تیارله‌یدیگن آشلر، کم وقت ایچیده پیشیریلیب دسترخوانگه آلیب کېلینه‌دی. آش، تۉستدن بی وقت کېلگن مهمان آلدیده اېنگ آسان و عین حالده تیز تیارلنه‌دیگن آۉقت حسابلنه‌دی. اۉزبېک عیاللری اۉزاقدن، هاریب بی وقت کیریب کېلگن مهمانلرنی کوتیب قالدیرمسدن آش پیشیریب خوش قیلگن‌لیکلری باره‌سی توشونچه‌ بو مقالده بالواسطه عکس اېتدیریلگن.

مهمان نینگ کېلیشی اۉز قۉلیده، کېتیشی اوی اېگه‎سی قۉلیده

اۉتمیشدن بېری افغانستانلیک اۉزبېکلر آره‌سیده مهمانلرنینگ عزت- حرمتینی به‌جا کېلتیریش اوچون اولرنی بیر نېچه کون میزبان اوییده آلیب قالیش عنعنه‌سی رواجلنیب کېلگن. باشقه بیر عباره بیلن ایتگنده، اۉزبېک میزبانلر اۉز مهمانلریگه تیز آره‌ده جونب کېتیشگه رخصت بېرمه‌گنلر. مهمانلر بیلن کۉپراق صحبتلشیش اولرنینگ اۉی و فکرلریدن فایده‌لنیش اوچون هم میزبانلر مهمانلرنی کۉپراق وقت آلیب قالیشلرینی تأکیدلب کېلگنلر. کته احتمال انه شو مسأله “مهمان نینگ کېلیشی اۉز قۉلیده، کېتیشی اوی اېگه‎سی قۉلیده” دېگن مقال نینگ ایجاد اېتیلیشیگه سبب بۉلگن بۉلیشی ممکن.

حاضرگی کونده هم اۉزبېکلر خاندانیده مهمانلرنی کوپراق قالیشری باره‌سیده تأکیدلنه‌دی. اۉزبېکلر، ضیافتنی تناول قیلیب درراو میزبان نینگ اویینی ترک اېتیب کېته‌دیگن مهمانلرنی کۉپ یاقتیرمه‌یدیلر.

مهمان آلدیده آش قۉی، ایکی قۉلینی بۉش قوی

اۉزبېکلر مهمانلری اوچون تیارلنگن ضیافت طعاملری، مهمانلری طرفیدن یخشی اشتها بیلن تناول قیلینگنده خرسند بۉله‌دیلر. شو سببدن بۉلسه کېره‌ک میزبانلر، مهمانلر دسترخوانگه کېلتیریلگن آذیق آوقتلرنی خاطر جمع یېشلری اوچون مناسب شرایط و فضا یره‌ته‌دیلر. “مهمان آلدیده آش قۉی، ایکی قۉلینی بۉش قوی” دېگن مقال نینگ اصل مضمونی هم مهمانلرنی آسوده خاطر دسترخوان اوستیده تناول قیلیشلری اوچون لازم شرایط یره‌تیلیشی کېره‌ک لیگیگه قره‌تیلگن.

مهمان آلدیده پشگینگنی پیشت دېمه

اۉزبېکلر آره‌سیده مهمانلر کۉنگلینی آلیش و اولرنینگ خاطرینی خوشنود سقلش مهم مسأله. مهمان کېلگن هر بیر اۉزبېک خاندانی اۉز مهمانلری خرسند و یخشی خاطره‌لر بیلن کېتیشینی آرزو قیله‌دی. انه شو جهتدن خاندانده‌گی برچه عیاللر و اېرککلر مهمانلر بیلن ایلیق و صمیمی مناسبت بۉلیب، اولرنینگ کۉنگلینی آولشگه اورینه‌دیلر.

مهمانلر آلدیده اۉزبېکلر کیچیک فرزندلرینی هیچ قچان تنبیه قیلمه‌یدیلر. مهمان باریده میزبانلر طرفیدن خاندان نینگ باشقه اعضالریگه ایتیلگن غیر عادی سۉزلردن هر بیر مهمان نی ملال آلیشی ممکن. مهمان بۉلگن خاندانلرده میزبانلر بو مسأله گه جدی اعتبار بېره‌دیلر. “مهمان آلدیده پشگینگنی پیشت دېمه” دېگن مقال هم خودّی انه شو قلتیس مسأله گه قره‌تیلگن. اوشبو مقال مضمونی میزبانلر گه مهمان نینگ خاطرینی خرسند سقلش نه قدر مهم و ضرور اېکنینی انگلته‌دی.

اۉزبېکلرنی تورلی سویه‌ده مهمانلری بۉله‌دی. اولر اۉز یقین قرینداشلریدن تارتیب، اېندی اولر بیلن دوست بۉلنگلرنی، اوزاق سفردن قه‌یتگن محله اهالیسینی و یا هم اوزاق سفرگه کېته‌دیگن تنیش- بیلیشلرینی مهمان قیله‌دیلر.

مهمانلیکلر فقط میزبان خاندانی تامانیدن مهمانلر گه ضیافت بېریش بیلن چېگره‌لنمه‌یدی. ایریم حاللرده میزبانلر عزیز مهمانلرینی نفیس و قیمتلی ساوغه لر تقدیم اېتیش بیلن اعزازله‌یدیلر. در واقع ضیافتدن تشقری ساوغه بېریش تامانلر ارا مناسبتلرنی تاباره‌ مستحکمله‌یدی. گۉزل خاطره‌لر قالدیره‌دی.

 اۉزبېکلر اوی قورگنلریده مهمانلر گه اتب علیحده مهمانخانه قوردیره‌دیلر. در حقیقت اۉزبېک نینگ تورر بناسی مهمانخانه‌سیز بۉلمه‌یدی. مهمانخانه‌لر اۉزبېکلر نینگ ایچکی اویلریدن فرقلی بۉله‌دی. اۉزبېک نینگ مهمانخانه‌سی هر دایم سۉپورولگن، تازه‌لنگن بۉلیب هر آن مهماننی کوتیب آلیش اوچون تیارلنگن حالده توره‌دی.

مهمان کېلیشی خاندانده‌گیلر خرسد بۉله‌دیلر، یاش و قرری مهاننی اعزازلب، حرمت یوزه‌سیدن قۉللرینی کۉکسیده توتیب، مهمانگه خذمت قیله‌دیلر. مهمان کېلگنده هر بیر اۉزبېک “خدا مهماندن اییرمه‌سین” دېگن عباره‌نی تکرارله‌یدیلر.

[1] اۉتمیشده اۉزبېکلرقۉل‌له‌گن اۉلچا بیرلیکلریدن بیری نینگ آتی. “یېتمه‌ی” ایکی پاو گه تېنگ کېله‌دیگن اۉلچاو بیرلیگی.

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *