اۉرینسیز بیر هزل ایکی سیویشگن دیدارینی قیامتگه قالدیردی

عالم کوهکن

نور احمد یورتداش

 

17  یاشر اوزبیک اۉسپیرین محمد نسیم بوندن چمه‌سی آلتی ییل آلدین توغیلیب اۉسگن یورتی فاریاب ولایتیگه قره‌شلی قیصار تومنی نینگ قیزیل سوو قیشلاغینی ترک اتیب، نا قانونی یوللر آرقلی مینگ بیر مشقتگه برداش بیریب ایرانگه اۉتیب باره‌دی. ایرانده ایشلب قۉلگه کیریتگن پولی اۉزی نینگ کونده‌لیک احتیاجینی قاندیره‌آلمسلیگینی سیزگچ، تورکیه گه آتلنه‌دی. انقره‌ده اۉز قرینداشلری یاردمیده ایشگه کیره‌دی. بیر تورک چاروارداری گه چوپانلیک قیله‌دی. حلال محنتی حسابیگه قازانگن پولینی آته‌ـ سیگه جۉنه‌تیب توره‌دی. ایکی ییل اۉتگچ آنه‌سی اونی قۉشنی قیشلاق “ثور”ده‌گی عایله‌لردن بیری نینگ پروانه اسملی قیزی بیلن اونشتیره‌دی. ساوچیلر بیلن پروانه نینگ عایله‌سی 900 مینگ افغانی قلین بیچه‌دیلر. اۉزبېکلر عرف- عادتلریگه کۉره اونشتیریش مراسمیده قتنشگنلر گه رومال و شیرینلیکلر اوله‌شیلدی. 

آیلر اۉته‌دی، نسیم انقره‌ده، پروانه اېسه قیصارده نکاح ‌تۉیلری، قوریله‌دیگن ینگی اوی- خاندان، دنیا گه کېله‌دیگن فرزندلری تۉغریسیده خیال سوره‌دیلر. نسیم تورکیه‌ده قۉلگه کیریتگن محنت حقینی متصل آته‌سیگه یېتکزیب توریب، اولردن تۉی اوچون تیارگرلیک کۉریشلرینی التماس قیله‌دی. آته‌سی وعده قیلینگن قلیننی پروانه‌نینگ آته‌سیگه تۉله‌یدی. بۉله‌جک کیاو و کېلین عایله‌لری استه‌ـ سېکین تۉیگه تیارگرلیک کۉره‌ باشله‌یدیلر. نسیم نینگ عایله‌سی اۉغلی اوچون ینگی تورر بنا قوردیره‌دی. پروانه نینگ آنه‌سی یقین دوگانه‌لری یاردمیده قیزی نینگ سېپینی تخلب قۉیه‌دی.

نسیم انقره‌ده باییگه مراجعت قیلیب یقینده نکاح تۉیی اوچون افغانستانگه قه‌یتیشینی بیلدیریب، اوندن رخصت سۉره‌یدی. تورک چارواداری نسیمنی اویلنیشی مناسبتی بیلن تبریکلب، خانمی بیلن تورکیه‌ که کېلیب یشیشی اوچون اونگه شرایط یره‌تیشینی ایته‌دی.

قوده‌لر افغانستانده محمد نسیم نینگ تورکیه‌دن قه‌یتیشینی اینتیقیب کوتر اېدیلر. پروانه و نسیم نینگ هیجانی هم کون‌سه‌یین آشماقده اېدی.

اۉرینسیز هزل، فاجعه‌لی عاقبت؛

محمد نسیم انقره‌ده افغانستانگه قه‌یتیشگه تیارلیک کۉریب تورگن کونلرده، بیر کونی تورک خۉجه‌یینی اوییگه کېله‌دی. کمیده آلتی ییل خذمت قیلگنی اوچون تورک چارواداری و اونینگ عایله اعضالری نسیمنی اۉز فرزندلری کبی یخشی کۉرردیلر. او تۉستدن تیلفون آرقلی افغانستانده پروانه بیلن باغلنیب سۉزلشه‌دی. پروانه نکاح تۉیی اوچون  تیارگرلیکلر کۉریلگنینی بیلدیریب، نسیمدن تېز آره‌ده قیصارگه قه‌تیشینی سۉره‌یدی. نسیم اېسه اۉزیچه پروانه بیلن هزللشماقچی بۉلیب، تیلفونده ویدیو آرقلی تورک خۉجه‌یینی نینگ قیزی و نبیره‌سینی پروانه گه کۉرسه‌تیب، الّه‌قچان تورکیه‌ده اویلنیب باله‌- چقه‌لی بۉلگنینی ایته‌دی. کوتیلمه‌گن بو خبر نینگ هزللیگینی سیره سېزمه‌گن پروانه بونده‌ی بیر ساووق خبرنی عمر یۉلداشی بۉلیشی اوچون وعده بېرگن تیلداشی، ملتداشی و وطنداشی محمد نسیمدن اېشیتیشنی توشیده هم کۉرمه‌گن اېدی. پروانه نا تۉغری گپلر اېشیتگن بۉلیشی ممکن‌لیگینی اۉیلب، نسیمگه تیلفون قیله‌دی. بیر کون دوامیده پروانه کمیده اوچ مرته تیلفون قیلیب موضوع اوستیده بحثلشه‌دی. نسیم اونگه مېنی اونیت، اېندی سېنی سېومه‌یمن دېب، ینه اۉرینسیز هزلینی تکرارله‌یدی.

پروانه قاره بخت بۉلگنینی توشیندی، آرزو- ایستکلری کول بۉلیب کۉککه ساوریلگنینی انگله‌دی. آغیر درد و امیدسیزلیک آغوشیده اۉزینی یکه و یلغوز حس قیلدی. کمیده بېش ییل عمرینی بیر یالغانچی ییگیتنی سېویب یورگنی اوچون اۉزینی عیبدار دېب بیلدی. اۉزینی چېکسیز مصیبت و توشکونلیک عمانیگه غرق بۉلگندېک حس اېتردی.  بیرته‌- بیراوگه سِر بیلدیرمه‌دی. بو معمانی برطرف اېتیش اوچون فقط اۉزی سۉنگی چاره کۉریشی ممکن لیگیگه ایشاندی. اۉیلشیچه آته‌سی نینگ کلاشینکوفی اونی یوز بېرگن فلاکت چنگلیدن قوتقریش اوچون بیردن بیر وسیله اېدی. او کۉپ اندیشه‌دن سۉنگ ماجرا نی آنه‌سی نینگ قولاغیدن اۉتکزدی. نریگی خانه گه باریب، استه‌گینه کلاشینکوف میلیگه اۉق سوردی. اۉزینی اۉزی آتیب اۉلدیردی.

آتیلگن اۉق تاووشینی اېشیتگن آنه‌سی قنده‌ی فاجعه یوز بېرگنینی سېزیب یشین تېزلیگیده پروانه کیرگن خانه گه یوگیریب کیردی- قیزی نینگ قانگه بۉیه‌لگن جسدی اوستیگه اۉزینی تشلب هوشیدن کېتدی. دقیقه‌لر اۉتر- اۉتمس اویده‌گیلر، قۉنی قۉشنیلر، اۉز جانیگه قصد قیلگن یاش پروانه نینگ اوییگه تۉپلندیلر. ماتم گیلمی توشه‌لدی. محمد نسیم بیلن پروانه نینگ تۉییگه خبر قیلینیشلرینی کوتیب تورگن اوزاق یقینده‌گیلر جنازه گه خبر قیلیندیلر. “ثور” قیشلاغی و قۉشنی قیشلاغلر اهالیسی حَلی مینگ گلیدن بیرگلی آچیلمه‌گن، یقینده کېلینلیک کییمینی کییب، چیمیلدیق آرقه‌سیگه اۉتکزیلیب، بخت اوییگه کوزه‌تیله‌دیگن پروانه نینگ اۉلیمی باره‌سیده بیر- بیرلریدن سۉرردیلر. او اۉزینی اۉزی آتیب اۉلدیرگن دېگن گپ کوچه کویده آوازه اېدی. نېگه اۉزینی آتر اېکن دېگن سوالگه جواب ایزله‌گنلر کم اېمس اېدی. اۉرینسیز بیر هزل بونده‌ی فاجعه گه آلیب کېلگنینی اېشیتگنلردن ایریملری واقعه‌نی تقدیر گه حواله قیلسه‌لر‌ـ ده، بعضیلری اجلدن قاچیب، قوتیلیب بۉلمسلیگینی ایتیب، فلانی قیزی نینگ عمری شونچه اېکنینی ایتیب، قناعتلنردیلر. پروانه نینگ جنازه‌سینی اۉقیگنلر مرده‌نی گورستانگه‌چه کوزه‌تیب توپراققه تاشیردیلر. ماجرا گه بو یېرده نقطه قۉییلمه‌دی.

“ثور” قیشلاغیده یوز بېرگن قانلی واقعه‌نی نکاح تویی اوچون افغانستانگه آتلنه‌دیگن محمد نسیم‌دن بېکیتیب بۉلمسدی. کیم دیر اونی حادثه‌دن خبر قیلدی. سېوگیلیسی بیلن بیهوده هزللشیب اونینگ اۉلیمیگه سبب بۉلگنی، قنده‌ی بیر آغیر گناه قیلگنینی انگله‌گن محمد نسیم اوچون هم کېنگ دنیا تاره‌یه باشله‌یدی. آسمان یېرگه قپیشگندېک بۉله‌دی. تورکیه‌ده قالیب یششیگه کۉنه‌آلمه‌یدی. افغانستانگه، قیصار گه قنده‌ی قه‌یتیشینی بیلمسدی. قه‌یتگن تقدیرده اۉزی نینگ و پروانه‌نینگ آته‌ـ آنه‌سی و قرینداشلری یوزیگه قره‌شی قیین اېدی. بولردن آغیرراق گناه‌ـ قیلگن خطاسی باعث بېش ییل دوامیده او بیلن اویله‌نیش نیتیده بۉلگن قیزنینگ اۉلیمیگه آلیب کېلگن عامل بۉلگنینی یخشی توشینردی. محمد نسیم اوشبو آغیر خطاسی اوچون اۉزینی اۉزی جزالشی باره‌سیده اۉله‌یدی. اۉرتاقلری بیلن تیلفون آرقلی باغله‌نیب، بۉلیب اۉتگن ماجرا حقیده سۉزله‌یدی. اولردن اۉزیدن راضی بۉلیشلرینی سۉره‌یدی. ایکی رکعت نماز اۉقیب، الله‌دن هم کېچیریم سۉره‌یدی. قۉیلرنی ییرتقیچ یاوایی حیوانلردن قۉریماق اوچون آلیب یورگن میلتیغ گېتینی تارتیب، بۉغزیگه اۉق اۉتکزه‌دی. بوندن بو یان بو دنیاده قالیب یشش مېنگه حرام دېب، میلتیغ میلی نینگ اوچینی کۉکسیگه قۉیه‌دی. قۉلینی استه اوزه‌تیب ماشه‌نی باسه‌دی. میلتیغ نینگ به هیبت آوازی سایلر گه اۉره‌له‌دی. دله‌ده‌گی چوپان‌ـ چۉلیغلر اوزاق‌ـ یقیندن میلتیغ آوازی چیققن یېر گه چاپیب کېله‌دیلر. محمد نسیم نینگ قانگه بولنگن جسدینی کۉریب قۉرقه‌دیلر. پولیسنی خبر قیله‌دیلر. اونینگ یقین قرینداشلری هم تیز آره‌ده حادثه یېریگه یېتیب کېله‌دیلر.

انقره پولیسی تېکشیروولر نی نهایه‌سیگه یېتکزیب، محمد نسیم جسدینی قرینداشلریگه تاپشیره‌دی. جسدنی قیصار گه‌ـ قیزیل سوو قیشلاغیگه آلیب کېله‌دیلر. اوزاق یقینده‌گیلر جنازه گه کېله‌دیلر. اونی هم بختسیز پروانه کبی تۉپراق قۉینیگه قۉییب، دفن اېته‌دیلر. نسیم نینگ آته‌سی اۉغلی نینگ نکاح تۉییگه مۉلجللب ساتیب آلگن یاغ، اون، برنج، اۉتین و باشقه نرسه‌لرنی اونینگ خیراتیگه صرفله‌یدی. محمد نسیم و پروانه نینگ آرزولری اۉیلب‌ـ چویلب قیلینمه‌گن بیر هزل طفیلی تۉپراققه ایلنه‌دی. ایکی سېویشگن نینگ دیدار کۉریشی قیامتگه قاله‌دی.

—————————

لغتلر:

اۉرینسیز: بی‌جا، نا تۉغری

هزل: شوخلیک، مزاح

اۉسپیرین: بلاغت یاشیگه یېتمه‌گن یاش ییگیت

قاندیرماق: نفسینی قاندیرماق، تأمینله‌ماق

بیچماق: کییم‌‌ـ کېچک تیکیش اوچون مۉلجللنگن گزلمه‌نی معلوم اندازه ده و اۉلچملرده کېسماق. اندازه و اۉلچمینی بېلگیله‌ماق

کون‌سه‌یین: هر کون اۉتیب، هر کون اۉتیشی بیلن

تۉستدن: کوتیلمه‌گنده، تصادفاً

یشین: چقماق

تاووش: سېس، صدا

قۉنی: یقین اطرافده یشاوچی کیشیلر، قۉشنی

قۉشنی: هم‌سایه

تۉپلنماق: بیر یېرده ییغیلماق، جمع بۉلماق

تۉشه‌ماق: توشمه‌لرنی یاتقیزماق، هموار قیلماق

چیمیلدیق: گۉشَنگه، نکاح تۉیی نینگ بیرینچی کېچه‌سی کېلین بیلن کویاونینگ باشقه‌لردن ایری اۉتیریشلری اوچون اوی بورچگیده تیکلنه‌دیگن چادر و یا پرده 

کوزه‌تماق: کېته‌دیگن کیشی بیلن بیرگه بیر یېرگچه بارماق، مشایعت قیلماق

بېکیتماق: یشیرماق، پنهان قیلماق

قپیشماق: یاپیشماق، جیپسلشماق، زیجلشماق

کۉنماق: راضی بۉلماق، قناعت قیلماق

ییرتقیچ: ییرته‌دیگن، درنده

یاوایی: اهلی بۉلمه‌گن، وحشی

اۉق: تیر، مرمی

دله: اهالی یشه‌یدیگن جایدن تشقریده بۉلگن، اېکین اېکیله‌دیگن یېر

چۉلیغ – چۉلیق: کیچیکینه چوپان، چوپان نینگ یاردمچیسی

بولنماق: سویوق لیکلر و یا باشقه یوقه‌دیگن نرسه‌لرنی یوقتیرماق

تېکشیرماق: تۉغری- نا تۉغریلیگی یا که حق‌ـ ناحقلیگینی انیقلش اوچون کۉزدن، اعتباردن اۉتکزماق

قۉیین: کۉکره‌ک و اونی یاپیب تورگن کییم آره‌سیده‌گی جای، آغوش، قوچاق

مۉلجل‌له‌ماق: آلدیندن اۉیلب، کۉزلب قۉیماق، ریجه‌له‌ماق، بېلگیله‌ماق، نظرده توتماق، چمه‌له‌ماق، تخمین قیلماق

سېزماق: حس قیلماق

آتلنماق: آتگه مینماق، بیر جایگه باریش اوچون شه‌یلنماق، بیرار ایشنی بجریش اوچون شه‌یلنماق

چاروادار: مالدار، چارواچیلیک ایشی بیلن شغللنووچی کیشی

قازانماق: قۉلگه کیریتماق، اېریشماق، غلبه قیلماق (قازانماق)

ساوچی: اویلنووچی ییگیت تامانیدن بیرار خاندان نینگ قیزینی کۉریش و اونینگ کېلین قیلیب آلیشگه قیز تامان راضیلیگینی آلیش اوچون وکیل قیلینگن کیشی. جه‌وچی

اونشتیرماق: خاتینلیککه بېریش اوچون اۉزارا کېلیشماق. قیزنی اېرگه بېریش اوچون نامزد قیلماق

اولشماق: ترقتماق، بۉلیب بېرماق

تۉله‌ماق: ساتیب آلینگن، فایده‌لنیلگن نرسه عوضیگه پول بېرماق، قرضنی بېرماق، تأدیه قیلماق

بۉله‌جک: بۉله‌دیگن

سېپ: قیز اوزه‌تیشده آته‌ـ آنه‌سی و قرینداش‌ـ اوروغلری تامانیدن اونگه بېریله‌دیگن مال، بساط

تخله‌ماق: او‌ـ بو نرسه‌لرنی تیارلب اۉز جاییگه قۉیماق

اینتیقماق: صبرسیزلیک بیلن کوتماق، انتظار بۉلماق

کوتماق: انتظار بۉلماق، کېله‌دیگن شخص نینگ حرمت بیلن یۉلیگه، استقبالیگه چیقماق

سیره: مطلقا، هرگز

سېزماق: حس قیلماق، فهمله‌ماق

کۉک: آسمان، فلک

چېکسیز: پایانی، چېکی، چېگره‌سی یۉق، بی پایان

توشکونلیک: توشکون حالت، افسرده بۉلیش حالتی

 

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *