نور احمد یورتداش: تورکیه‌ده 200 مینگ کیشی اطرافیده افغانستانلیک اۉزبیکلر یشه‌یدی

سۉنگی ییللرده تورلی عامللر اینیقسه نا تینچلیکلر و اورورشلر سبب تورکیه‌ده حیات کېچیره‌ېیگن افغانستانلیک اۉزبېکلر سانی آشیب بارماقده. تورلی یۉللر آرقلی تورکیه گه بارگن وطنداشلریمیز نینگ بیر قسمی تحصیل آلیش بیلن مشغول بۉلگن بۉلسه‌لر‌ـ‌ ده، باشقه بیر قسمی سوداگرلیک، تیکووچیلیک، رستورانت ایشلری، مالدارلیک، زراعت و قوریلیش ساحه‌سیده خذمت قیله‌دیلر. اولر تورلی مشکللر بیلن هم یوزمه‌ـ یوز بۉلماقده‌لر. اوزاق ییللر تورکیه‌ده قالیب کېتیشی کوتیله‌دیگن افغانستان اۉزبېکلری مدنی حیاتینی اۉزبېک تیلی، ادبیاتی و عرف عادتلریدن بیگانه بۉلیش تهلکه‌سی تهدید اېتماقده.

ایریم مدنیت‌سېور اۉزبېکلریمیز تورکیه‌ده حیات کېچیره‌دیگن افغانستانلیک اۉزبېکلر جماعه‌سینی اوشبو تهدیدلردن سقلب قالیش، قاله‌بېرسه اولرنینگ ایریم مشکللرینی یېچیش اوچون مدنی و اجتماعی انجمنلر تشکیل اېتگنلر. مذکور انجمنلردن بیری ” تورکستانلیکلرنینگ اۉقوو، کلتور و یاردملشمه اویوشمه‌سی” دېب اته‌له‌دی. بو انجمنگه عبدالغفور توران باشچیلیک قیله‌دی. اویوشمه فعالیتی بیلن یقیندن تنیشیش اوچون اولوس هفته‌لیگی انجمن منشی‌سی ژورنالیست نور احمد یورتداش بیلن صحبت اۉتکزدیک. قوییده اوشبو صحبت جریانی بیلن تنیشه‌سیز.

اولوس: تورکستانلیکلرنینگ اۉقوو، کلتور و یاردملشمه اویوشمه‌سی قچان تأسیس اېتیلگن و قیسی ساحه‌لرده فعالیت آلیب باره‌دی؟

یورتداش: تورکستانلیکلرنینگ اۉقوو، کلتور و یاردملشمه اویوشمه‌سی بوندن تقریباً بیر ییل آلدین تورکیه‌ده‌گی افغانستانلیک اۉزبېکلر سعی و حرکتی نتیجه‌سیده تأسیس اېتیلدی. تعلیم و تربیه، اجتماعی و فرهنگی فعالیتلر همده تورکیه‌ده حیات کېچیره‌دیگن افغانستانلیکلر بیرلیگینی مستحکملش اویوشمه‌میز نینگ اساسی آماجینی تشکیل اېته‌دی.

انجمنیمیز تورکیه‌ده رسمی روشده فعالیت آلیب باریش حقوقیگه اېگه. کمیده 50 کیشی اعضامیز بار. انجمن خرجتلری اعضالری تامانیدن تأمینلنه‌دی. کېله‌جکده معارف و فرهنگ ساحه‌سیده ایریم پروژه‌لر و لایحه‌لرنی دونرلر گه تقدیم اېتماقچیمیز. اوشبو برنامه‌لریمیز عملگه آشیریلگن تقدیرده ینه مهم ایشلرنی بجره‌میز.

معلومینگیز که بیر قطار وطنداشلریمیز افغانستانده تورکیه گه نا قانونی یۉللر آرقلی قاچاق اۉله‌راق اۉتیب کېله‌دیلر. عایله‌لر و باله‌لری تعلیم آلیش و ساغلیقنی سقلش ساحه‌سیده تورلی قیینچیلیکلر بیلن روبه رو بۉله‌دیلر. انجمنیمیز باشقه فعالیتلری قطاریده اوشبو وطنداشلریمیز مشکللرینی برطرف اېتیش جمله‌دن اولر گه اقامه آلیب بېریش ایشی بیلن هم شغللنه‌دی.   

سۉنگی ییللرده افغانستانده وضعیت یامانلشگنی باعث وطنداشلریمیزنی تورکیه گه اۉتیب کېلیشلری جریانی دوام اېتماقده. تورکیه‌ده وطنداشلریمیز سانی آشگنی سبب فقط بیزنینگ انجمن اېمس افغانستان اۉزبېکلری و تورکمنلری نینگ باشقه بیر قطار انجمنلری تأسیس اېتیلیب فعالیتگه باشله‌گنلر. اوشبو انجمنلر ییللردن بېری فعالیت آلیب بارماقده‌لر. بیزنینگ درنَک  یا انجمن هم اېندی فعالت باشله‌گن.

تورکستانلیکلر دېگنیمیز بو فقط افغانستانلیکلر اوچون اېمس، بلکه بیزنینگ انجمن تورکستان کېنگ جغرافیه‌سیده یشه‌یدیگن ملتداشلریمیز اوچون خذمت قیله‌دی.

اولوس: انجمنلرینگیز فعالیتگه باشله‌گنیدن کۉپ وقت اۉتمس اېکن. بو آز مدت ایچیده قنده‌ی مهم اجتماعی و مدنی ایشلرنی عملگه آشیریشگه مؤفق بۉلدینگیزلر؟

یورتداش: انجمنیمیز فعالیت باشله‌گنیدن بیر ییل اۉتیب بارماقده. بو مدت ایچیده وطنداشلریمیز اوچون ایریم خذمتلرنی عملگه آشیرگنمیز. اۉتگن ییلی تورکیه ایچکی ایشلر وزیرلیگی تقریباً 20 مینگ کیشیگه اقامه سندینی بېردی. اولر آره‌سیده نا قانونی یۉللر آرقلی تورکیه گه کیریب کېلگن وطنداشلریمیز هم بارلر. بیزنینگ انجمن وطنداشلریمیز رسمی اقامه آلیشلری اوچون فعال قتنشدی. و بو آره‌ده بعضی خیریه ایشلریمیز هم بۉلدی.

تورکیه‌دن افغانستانگه جۉنب کېتیشگه مشکللر بیلن یوزمه یوز بۉلگن وطنداشلریمیز گه شونینگدېک تورکیه‌ده جان بېرگن وطنداشلریمیز جنازه‌لرینی مملکتیمیز گه جۉنه‌تیشگه یاردم کۉرستگنمیز. اۉتگن قربان بیره‌میده تورکیه‌لیک و افغانستانلیکلر نینگ تقریباً 30‌ته قربانلیکلرینی ییغیشتیریب افغانستانده‌گی کمبغل و محتاج عایله‌لر گه یېتکزیب بېردیک.

انجمنمیزنینگ فرهنگ بۉلیمی بو یېرده افغانستانلیک وطنداشلریمیز اوچون کتابخانه آچگن. افغانستانده یازیلیب نشر اېتیله‌دیگن کتابلرنی آلیب کېلیب کتابخانه‌میز گه قۉییشگه حرکت قیله‌میز. بو یېرده افغانستانده‌گی یازووچیلریمیزدن اۉز کتابلرینی بیزگه یېتکزیب توریشلرینی سۉره‌یمیز.

معلومینگیز گه تورکیه‌ده حیات کېچیره‌دیگن وطنداشلریمیز باله‌لری تورکیه مکتبلریده تورک تیلیده تعلیم آله‌دیلر. فرزندلریمیز بو یېرده اۉز آنه‌تیللرینی اونوتمسلیکلری اوچون اۉزبېک تیلی کورسلرینی آچیشنی ریجه‌له‌گنمیز. شونینگدېک کېله‌جکده انجمن تامانیدن افغانستان اۉزبېکلری تأریخی، تورکیه‌ده حیات کېچیره‌ېیگن اۉزبېکلریمیز مشکللری و انسان حقلری باره‌سیده علمی کنفرانسلر اۉتکزیش نیتیده میز.

خلقیمیز نینگ تنیقلی تأریخی، علمی و فرهنگی شخصیتلرینی اعزازلش اوچون اولرنینگ تۉغیلگن کونلرینی نشانله‌یمیز.

اولوس: تورکیه‌ده افغانستان تورکی خلقلریدن بۉلک باشقه تورکی دولتلر وطنداشلری هم یشه‌یدیلر. سیزنینگ انجمنینگیز بیلن اولر ارا قنده‌ی علاقه‌لر موجود؟

یورتداش: بو یېرده تورک دنیاسیدن کېلگن اۉزبېکستان، قزاقستان، تورکمنستان، آذربایجان وطنداشلری همده چین اویغورلری نینگ انجمنلری فعالیت آلیب بارماقده. تورک دنیاسی نینگ مدنی ییغینلری اویوشتیریلگنده بیز هم اولر بیلن بیرگه افغانستان تورکی خلقلری نینگ رسم و رواجلری و عنعنلرینی تنیتیش اوچون فعال قتنشه‌میز. قۉلیمیزدن کېلگنیچه همکارلیک قیلیب تورگنمیز.

بیز افغانستانلیک اۉزبېکلر اۉله‌راق تورکیه‌ده یشه‌یدیگن اۉزبېکستانلیک ملتداشلریمیز بیلن هم یقین علاقه‌ده‌میز. ایریم مناسبتلرده اولر بیلن باردی کېلدیمیز بار. مثال اوچون حضرت نوایی و بابر توغیلگن کونلرینی بو یېرده بیرگه لیکده نشانله‌یمیز. فقط اۉزبېکستانلیکلر اېمس بلکه تورکمنستان، چین اویغورلری، قزاقستان و آذربایجان وطنداشلری بیلن همکارلیکده کنفرانسلر و کۉرگزمه‌لر اۉتکزه‌میز.

اولوس: تورکیه‌ده قنچه افغانستانلیک اۉزبېکلر حیات کېچیره‌دیلر؟

یورتداش: بو یېرده یشه‌یدیگن افغانستانلیک اۉزبېکلر سانی تۉغریسیده رسمی معلومات قۉلده اېمس. بیزنینگ تخمینیمزچه اولر نینگ سانی 200 مینگ کیشینی تشکیل اېته‌دی. اولرنینگ بیر قسمی انچه آلدین تورکیه گه کېلیب جایلشگنلر. اما اکثریت اۉزبېکلریمیز مملکتده امنیت یامانلشگن سَری تورلی یۉللر آرقلی بو یېر گه کېلگنلر. عایله‌لری بیلن بیرگه یشه‌یدیلر. یکه‌ـ یالغیز، مجردلیکده هم کون کېچیره‌دیلر. افغانستانلیک اۉزبېکلر نینگ معلوم قسمی تورکیه‌ده زراعت، چاروادارلیک و چوپانلیک ایشلری بیلن شغللنه‌دیلر. ایریملری تېریدن کییم تېکیش ایشلری بیلن بندلر. شونینگدېک بای به‌دولت افغانستانلیک اۉزبېکلر بو یورتده تجارت ایشلری بیلن مشغوللر، فابریکه‌لر قورگنلر.

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *