یۉلاوچی

(حکایه‌)

تاغه‌ی مراد شاه‌مرادوف/اۉزبېکستان

تراکتورچیلر نینگ بوگون هم ایشلری اۉنمه‌دی. «توف» دېسه توپوک موزله‌یدی. یېر مېتین بۉلیب قاتگن، یریم طناب هَیده‌لمسدن لېمېخ یا قه‌یریلیب قاله‌دی، یا پلَگ سینه‌دی. تېمیرگه قۉل اوریلسه چیپّه‌ یاپیشه‌دی. تراکتورچیلر تۉرت کیشی – اونچه‌-بونچه‌ ساووقنی پسند قیلمه‌یدیگن چینیققن آدملر. اَیریملری ایسّیق پخته‌لیک شیم، فوفه‌یکه، قلین پایتابه‌ اۉره‌ب، کیرزه‌ اېتیک کيیب آلیشگنیگه قره‌مه‌ی، کابینده بیر زومده‌ دلدیره‌ب قالیشه‌دی.

باش‌پناه‌ – پخسه‌دن قوریلگن، بيدېک دشت اۉرته‌سیده‌گی نه‌ توینوگی، نه‌ دېرَزه‌سی بۉلگن منه‌ شو امانت‌گینه اویچه. شیشه‌سی قاره‌ییب کېتگن فانوس خیره‌ نور ساچه‌دی. اۉرته‌ده‌گی یېر اۉچاقدن چیققن اچّیق توتون دیماقنی اچیشتیریب، کۉزنی یاشلنتیره‌دی. خۉجه‌لیک مرکزیدن اېلّیک کیلومتر اوزاقده‌گی بو تاغ اوچستکه‌سیگه تراکتورچیلر عمللب یېتیب کېلیشگنیگه بیر هفته‌ بۉلدی. تاغ آره‌سیده‌گی قیشلاق و آترلر آلیس بۉلگنی اوچون شو اویچه‌ده قۉنیم تاپدیلر. بو اوچستکه‌ده جماعه‌ نینگ ییلقیلری، آترلری باقیله‌دی، تاغ اېته‌گیگه توتش مینگ هکتارچه پست-بلند للمی یېرگه غلّه‌ اېکیله‌دی. یاغین-ساچین مۉل بۉلگن ییلی نری بارسه هکتاریدن تۉرت-بېش تسېنتنېر غلّه‌ آلینه‌دی. قورغاقچیلیک ییللری شو هم یۉق. خۉجه‌لیک یېر هَیده‌ش، اېکیش، اوروغلیک، اۉریم-ییغیم خرجتلریگه کوییب قاله‌وېره‌دی.

تراکتورچیلر تشویشلنیب قالیشدی: آزیق-طعام، یانیلغی توگه‌یپتی. ایکّی کون اوّل خۉجه‌لیککه کېتگن مېخانیکدن درَک یۉق. اووه‌ده‌سی چیققن کۉرپه‌گه اۉره‌نیب آلگن، هر خیل واقعه‌لرنی کیفتینی کېلتیریب ایتیشگه اوسته‌ غنی یقینده تاغده‌گی قیشلاقده بۉلگن واقعاًی حکایه‌ قیله‌یپتی. لېکن بو هم‌کسبلری نینگ قولاغیگه کیرمه‌یدی. اولر نینگ خَیالی رئیس نینگ شُدیارنی بیرینچی فبروریگچه توگللنگلر دېگن تاپشیریغی بیلن بند. هر بیری کمیده ایکّی یوز اېلّیک هکتاردن یېر هَیده‌شلری کېره‌ک. قهرتان ساووق اېسه بونگه یۉل بېرمه‌یدی.

تشقریگه چیققن اېرنظر اویچه تامان قاقینیب-سورینیب کېله‌یاتگن کیشینی کۉردی. «مېخانیک میکن، مو‌تری قارگه تیقیلیب قالگن بۉلسه، پیاده‌ کېله‌یپتیمیکن» دېگن اۉی اۉتدی خَیالیدن. یۉلاوچی اېرنظر مقابلیگه کېلیب قدینی راستله‌دی، بېگانه‌ کیشی اېکن. او قرشیسیده تورگن تراکتورچینی کۉریب، داودیره‌ب قالدی.

– کېچیره‌سیز! – او ساوقاتیب قالگنیدن سلاملشیشگه هم لبلری قاووشمه‌ی غودره‌ندی.

اونینگ احوالینی کۉرگن اېرنظر سوریشتیریب اۉتیرمه‌ی ایچکریگه تکلیف قیلدی.

– ساوقاتیب قالیبسیز، قنی، ایچکریگه مرحمت!

ییگیت بیرآز خواطر بیلن اونینگ آرتیدن اویچه‌گه کیردی. کۉزی نیم قارانغیلیککه کۉنیکمه‌ی اېشیک یانیده توریب قالدی. تراکتورچیلر «بو کیم بۉلدی اېکن»، دېییشگنده‌ی اونگه قره‌شدی. ییگیرمه‌ بېش یاشلرده‌گی ستاره‌سی ایسّیققینه ییگیت، اوستیده قلین چاپان، باشیده دۉپّی، اوستیدن قلین جون رۉمال اۉره‌ب آلگن. کۉزلریده الّه‌قنده‌ی هدیک ظاهر.

– مهمان، – دېب قۉیدی اېرنظر ایضاح بېرگنده‌ی.

– بونده‌ی ساووقده یخشی خۉجه‌یین ایتینی تشقریگه چیقرمه‌یدی، – دېدی تراکتورچیلر بریگا‌دری رحمت اکه‌. – قنده‌ی شمال اوچیردی، بیز تامانلرگه؟ قنی، اۉتیرینگ!

– تاغ آره‌سیده‌گی تاشکمر قیشلاغیدن من، – دېدی ییگیت خجالت آمیز، اۉچاق یانیگه چۉکر اېکن. – قۉشنی قیشلاققه قرینداشلرنیکیگه باروودیم، حلی یاروغ-کو، یېتیب آلرمن، دېگندیم، بۉران قۉزغه‌لیب یۉلدن اده‌شتیردی، دشتگه چیقیب کېتیبمن…

– هېچقیسی یۉق، آمدینگیز بار اېکن، بیزگه دوچ کېلدینگیز، خدا کۉرسه‌تمسین، حالدن تاییب موزلب قالیشینگیز، یا بۉریلرگه یېم بۉلیشینگیز هېچ گپ اېمسدی، – دېدی رحمت اکه‌.

– منه‌، شاهانه‌ بۉلمسه‌-ده، باش‌پناه‌ کلبه‌میز بار، بیز بیلن تونه‌یسیز، تنیشیب آله‌میز، گورونگلشیب چیقه‌میز، اېرته‌گه خدا پاشا، بیر گپ بۉلر، – دېدی اېرنظر.

حکایه‌سی چله‌ قالگن غنی اۉچاقده قَه‌ینب تورگن چاینکدن تېمیر کروجکه‌گه چای قوییب اوزه‌تدی. دسترخوانده‌گی سیندیریلگن قاتگن ناننی آلدیگه سوریب قۉیدی. اېندی‌گینه کۉرپه‌سیگه کیرگن یوسف تراکتورچی مهمان تامانگه اۉگیریلیب قره‌ب: «قیزیق!» دېب قۉیدی. قتّيق ساووقدنمی، اچّیق توتوندنمی ییگیتنی یۉتل توتیب قالدی. اۉقچیب-اۉقچیب یۉته‌لیب، انچه‌گچه اۉزیگه کېلالمه‌دی.

– منه‌ بونگه اۉره‌نیب آلینگ، ایسيیسیز، – دېدی اېرنظر اونگه تۉنینی اوزه‌تیب.

– رحمت!

آره‌گه جیملیک چۉقدی. تراکتورچیلر اونینگ کیملیگینی سوریشتیریب اۉتیریشمه‌دی. همه‌ ینه‌ اۉز خَیاللریگه بېریلدی. جیملیکنی اېرنظر بۉلدی.

– غنی، حلی تاغده‌گی قیشلاقده نیمه‌ بۉلیبدی، دېیه‌یاتگندینگ؟

– هه‌، تاغده‌گی قیشلاقده ساچی تقیمینی اۉپه‌دیگن سولوو قیز بار اېکن، – دېیه دوام اېتدی غنی حکایه‌سینی اېشیتماقچی بۉلیشگنیدن روحلنیب. – آی دېسه آغزی، کون دېسه کۉزی بار اېکن، کۉرگن کیشی نینگ عقلی شاشرکن…

– بخشی بۉلیب کېت-اې، – لُقمه‌ تشله‌دی وجودی قولاققه ایلنگن اېرنظر. – بونده‌ی قۉشیب-چتمه‌ی عندالله‌سینی ایت، قۉی-ده!

باشقه‌لر هم قولاقلرینی دینگ قیلیشدی. فقط اۉچاقده‌گی آلاوگه کۉکسینی تاب-لب اۉتیرگن مهمان ییگیت نینگ یوزیده هېچ قنده‌ی اۉزگریش سېزیلمه‌دی.

– گپنی بېلیگه تېپمه-ده، – ناراضی بۉلگن غنی بیرآز جیم قالدی.

– بۉپتی، بۉپتی، گپیر!

– اۉشه‌ حُرلقا نینگ عاشقلری کۉپ اېکن، – دوام اېتدی غنی. – لېکن او اوردوگه کېتگن بیر ییگیتگه سۉز بېریبدی. اما ساوچیلر اېشیک تورومینی بوزیب کېله‌وېرگچ، آته-آنه‌سی باشقه‌ ییگیتگه اونه‌شتیریب قۉییشیبدی. قیز نینگ زار-زار ییغلگنی هم آته‌ نینگ عهدیدن قَیتره آلمه‌بدی. اېندی بویاغاینی اېشیتینگ!

– اېشیته‌یه‌پمیز، اېشیته‌یه‌پمیز!

– یقینده قیز بیلن عهد و پیمان قیلگن ییگیت اوردودن قَیتیبدی. واقعه‌نی اېشیتیب اۉزینی قۉیرگه جای تاپالمه‌ی قالیبدی، بې‌چاره‌ عاشق. قنچه‌لیک اورینمه‌سین، سېوگیلیسی بیلن اوچره‌شیش نینگ علاجی بۉلمه‌پتی. په‌یت پایلب، یریم تونده دېوار آشیب قیز نینگ اوییگه کیریبدی، آلیب قاچماقچی بۉلسه کېره‌ک-ده.

– آفرین، جسور ییگیت اېکن، – اېرنظر ذوقلنیب گُووره‌نیب قۉیدی.

– محبت آتشی کیشینی نیمه‌ کۉیگه سالمه‌یدی، – دېدی خۉرسینیب رحمت اکه‌. – اۉزینگنی اۉتگه هم، سووگه هم اوریشدن تایمه‌یسن.

– بو دېیمن، سیزنی هم جگردن اورگنی بۉلگنمی، اکه‌، – کولدی اېرنظر.

– جیم بۉل-اې‌، سېن سېوگینی توشونرمیدینگ، – دېدی رحمت اکه‌. – غنی، دوام اېت!

– قیز یاتگن تۉشک باشیگه کېلیب، سېکین… قولاغیگه «مېن کېلدیم، جانیم»، دېب شیویرلبدی. قۉرقیب اویغانیب کېتگن قیز داد سالیب یوباریبدی. باشقه‌لر هم اویغانیب قیی-چوو بۉلیب کېتیبدی. آته‌سی «اۉغرینی اوشلنگ»، دېب ییگیتگه تشلنیبدی. واقعه‌ بونده‌ی توس آلیشینی کوتمه‌گن ییگیت سراسیمه‌گه توشیب نیمه‌ قیلیشینی بیلمه‌ی قاپتی. کېین هوشینی ییغیب آلگه‌چ، قیز نینگ آته‌سینی چنگلیدن یولقینیب چیقیبدی-ده، دغ-دغ تیتره‌ب تورگن قیز نینگ یېلکه‌سیگه یاییلیب تۉلغه‌نیب تورگن ساچلرینی توتملب شرتّه‌ توبیدن کېسیب آلیبدی. «بو مېنگه سېندن یادگارلیک» دېب اویدن آتیلیب چیقیب، دېواردن آشیب غایب بۉلیبدی. حاضر پولیس‌ قیدیریب یورگنمیش. اونه‌شتیریلگن ییگیت «قیز بدنام بۉلدی»، – دېب اویلنیشدن واز کېچیبدی…

– قیز مبادا سیز نینگ قیشلاغاینگیزدن اېمسمی؟ – مهمان ییگیتگه اۉگیریلدی رحمت اکه‌. لېکن جواب بۉلمه‌دی. ییگیت اۉچاق یانیده چاپانگه اۉره‌لیب غوجنک بۉلیب اوخلب قالگن اېدی.

– راسه‌ حالدن تایگن اېکنمی، – دېب قۉیدی اېرنظر. کېین غنیگه یوزلنیب قیتیق پتیگه تېگدی.

– مبادا واقعه‌ اوستیده بۉلمه‌گنمیدینگ؟ چۉپچکنی قاتیریب قۉیدینگ-ده اۉزینگ هم.

– نیمه‌، مېن ایچیمدن تۉقیبمنمی، آدملردن اېشیتگنیمنی ایتدیم-ده، – دېدی غنی رنجیب.

– وقت هم الّه‌محل‌ بۉلدی، ییگیتلر، قنی بیز هم اېندی یاتیب اوخله‌یلیک. قیغولی واقعه‌ اېکن، بۉلسه بۉلگندیر، – دېدی رحمت اکه‌ اۉرنیدن قۉزغه‌لیب.

ییگیت قتّيق چرچه‌گن اېکن، قاتیب اوخلبدی. تانگ غیره‌-شیره‌ یاریشگنده تېتیکلنیب اویغاندی. تراکتورچیلر حلی خورّه‌ک آتیب اوخلب یاتیشردی. او شاشیب اۉرنیدن توردی-ده، قۉینیده‌گی ساچ اۉره‌مینی پَیپه‌سلب کۉردی. جاییده اېکنلیگیگه ایشانچ حاصل قیلگچ، آهسته‌ اویچه‌دن چیقیب کېتدی. تشقریده ساووق ضبطیگه آلگن، ایزغیرین اوووللب، قار بۉره‌لَب یاغردی.

نمایش بیشتر

هفته نامه اولوس

هفته نامه اولوس یکی از هفته نامه های فعال کشور در عرصه‌های سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است.

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *