نگاهی به هنرهای اسلامیِ عصر تیموری در ایران

فرزاد فرنود

امیر تیمور بیش از هر امپراتورِ دیگری در آسیا، در قلمرو حاکمیتِ خود ساختمان بنا کرده است. اکثرِ ساختمان‌های این دوره عمودی شکل است و با استفاده از برج‌های مدور در گوشه‌هایی از ساختمان‌ها پدید آمده است. مسجد گوهر شاد یکی از بناهای مهم عصر تیموریان در ایران است که در مشهد در جنوب حرم علی بن موسی‌الرضا به دستور گوهرشاد بیگم هم‌سر شاهرخ ساخته شده است. این بنای تاریخی از ظرافت و زیبایی‌ای خاصی چون کاشی‌کاری، خط و اسلوب معماری، از شاه‌کارهای معماری ایرانی در دوره‌ی تیموری به حساب می‌رود. آن‌چه بر شکوهِ این مسجد می‌افزاید و بیننده را مسحور می‌کند، گنبد پیازی‌شکل و سبزرنگ آن است که با نقاشی زردرنگ مزین گردیده است.

از میان شه‌کارهای دیگری که در عصر تیموری در ایران اتفاق افتاده است، می‌شود به مسجدِ مولانا شیخ زین‌الدین در شهر تایباد نام بُرد که در نزدیکی مرز ایران و افغانستان قرار دارد. هم‌چنان یکی دیگر از اماکن متبرکه و مزارات ساخته شده در عهد تیموری در ایران، مزار شاه نعمت‌الله ولی در ماهان کرمان است که از معماری خاصی برخوردار است. از بناهای دیگر معماری عصر تیموری در ایران، مدرسه‌ی خرگرد (یا خوارگرد) است که با معماری غیاث‌الدین شیرازی ساخته شده است. این بنا با نقاشی‌های خاصی آذین یافته است. گچ‌بري‌های ظریف، کتیبه‌های زیبا، کاشی‌کاری‌های معرق و شگفت‌انگیز که در زمان شاهرخ و به دستور پیراحمد خوافی وزیرش ساخته شده است.

هم‌چنان ساختمان دیگر، بقعه شمس‌الدین در یزد است که با گچ‌بری نقاشی شده، ساخته شده است و در گوشه‌ای دیگری از ایران، مدرسه‌ای غیاثیه قرار دارد که از قدیمی‌ترین مدارس ایران به شمار می‌رود. مدرسه‌ای که برای شافعیان ساخته شده است، ولی مدرسه‌ی مظفریه در مسجد جامع اصفهان که به همراه یک عمارت بزرگ ساخته شده، یکی از مدارس بزرگی محسوب می‌شود که از تمامی نیازمندی‌ها و لوازم یک مدرسه‌ی کلان برخودار است و مسجدِ کبودِ تبریز هم‌زمان با ساختمانِ دربِ امام اصفهان ساخته شده بود که متاسفانه در اثر یک زمین‌لرزه‌ی نسبتاً قوی فرو ریخته است.

اثرِ دیگرِ تاریخی که می‌شود نامی از آن را در تمامی منابع تاریخی ایران دید مسجد شاه در مشهد است که در آن دوره ساخته شده است. این‌ها همه نشانه‌ای از علاقه‌مندی تیموریان به بازسازی و شگوفایی شهرها محسوب می‌شود که گوشه‌ای از افتخارات بشر است و هیچ‌کسی نمی‌تواند از آن چشم پوشی کند. آن‌ها با وجودی‌که همیشه در جنگ و لشکرکشی به‌خاطر وسعت دادن امپراتوری شان بودند، ولی یک بخش کلانی از وقت‌شان را صرف ساختن بناهای تاریخی می‌کردند تا باشد در آینده نامی اگر از آن‌ها برده می‌شود، با افتخار یاد شود و به باز ماند‌گان دودمانِ شان افتخار بخشند و فرهنگ شهرسازی و ساختمان‌سازی شاید یگانه میراثی بود که از اجداد و نیاکانِ شان بر آن‌ها مانده بود. برخی از نوادگان تیمور که در شهرهای مختلف ایران حکم‌روایی داشتند، افرادی بودند با ذوق عالی که به تناسب حال خود و برای اعمارِ آثار تاریخی، همواره هنرمندان را تشویق می‌کردند و به این خاطر بود که حجمِ بناهای تاریخی بر جا مانده از آن‌ها بیش‌تر از دیگران است.

کتیبه‌های تاریخی مسجد جامع ورزنه در شهرِ اصفهان و کتیبه‌ی تاریخی سرِ دروازه‌ی مسجد جامع اصفهان و نیز ساختمانِ چهار مومن یا همان تالار تیموری در شهرِ اصفهان نیز از افتخارات بناهای دوره‌ی تیموری در ایران محسوب می‌شود.

نمایش بیشتر

هفته نامه اولوس

هفته نامه اولوس یکی از هفته نامه های فعال کشور در عرصه‌های سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است.

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *